Home

Το πρωτότυπο κείμενο με τίτλο Califat et barbarie (deuxième partie) δημοσιεύτηκε στο ddt21.noblogs.org. 

02-ISIS-Isis-Goddess-of-Life-by-Auguste-Puttemans-768x1024

Περί ουτοπίας

 

«Εντούτοις, υπό τον όρο ότι κρίνουμε σοφά τα πράγματα, παντού οι επαναστάσεις αυτής της εποχής δεν προσφέρουν παρά έναν πόλεμο μεταξύ αλόγιστων σκλάβων, οι οποίοι χτυπιούνται μεταξύ τους με σίδερα και περπατούν μεθυσμένοι»

Saint-Just, Το Πνεύμα της επανάστασης και του συντάγματος της Γαλλίας, 1791.

 

Η καταστολή κάθε αντιπολίτευσης δεν ερμηνεύει τα πάντα. Οπωσδήποτε όχι την «επιτυχία» του Ισλαμικού Κράτους (ΙΚ), δηλαδή τη λαϊκή στήριξη που βρίσκει. Πρόκειται γι’ αυτό που λαμβάνει χώρα κατά τη διαδικασία ανοικοδόμησης ενός κράτους πέρα από την κατάληψη μιας περιοχής από μια «τρομοκρατική ομάδα».

Μετά από χρόνια ανελέητου εμφύλιου πολέμου, η άφιξη των στρατευμάτων του ΙΚ δεν σημαίνει μόνο την αντικατάσταση ενός καθεστώτος τρόμου από ένα άλλο, αλλά επίσης[1] την επιστροφή ενός Κράτους δικαίου, μια σχετική ηρεμία, τη βελτίωση της παροχής τροφίμων, την επιδιόρθωση των υποδομών, την επαναλειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών, τον γρήγορο διορισμό μιας διοίκησης… στην καλύτερη ή χειρότερη των περιπτώσεων, σίγουρα, αλλά οι κάτοικοι μπορούν να προτιμούν την τάξη από το χάος[2]. Το γεγονός ότι το ΙΚ χρησιμοποιεί έτσι τις νομικές, διοικητικές, λογιστικές και οικονομικές δυνατότητές του εξηγεί πώς κατέστη δυνατόν να το υποδεχτούν ως απελευθερωτή σε πολλές πόλεις, πώς μπόρεσε να εμφανιστεί σε ορισμένους «ως ένα καθεστώς εντελώς αξιοσέβαστο»[3] ή πώς φυλές δήλωσαν υποταγή σε αυτό[4].

Αλλά αυτό δεν είναι όλο. Θα πρέπει να προσθέσουμε μια επίστρωση, αυτή της «απελπισμένης ελπίδας». Αυτή της προσήλωσης, πέρα από τον πραγματισμό, μιας μερίδας του πληθυσμού στον λόγο και το όραμα του Χαλιφάτου. Διότι το ΙΚ μπορεί να στηρίζεται στην ενεργό συμμετοχή δεκάδων χιλιάδων αγωνιστών, στρατιωτών ή δημοσίων υπαλλήλων, υπολογίζει όμως και στην παθητική υποστήριξη ενός ορισμένου αριθμού κατοίκων του Ιράκ και της Συρίας (και στη συνετή παθητικότητα ή αδιαφορία πολλών άλλων).

Και μετά υπάρχουν αυτές οι δεκάδες χιλιάδες νέοι, κυρίως πολλοί προλετάριοι, που διασχίζουν τον πλανήτη για να ζήσουν στο Χαλιφάτο ή να πεθάνουν εκεί, ενώ άλλοι ονειρεύονται κάτι τέτοιο.

Σουνιστάν…

 Σκέψου πλανητικά, δράσε τοπικά”

Jacques Ellul

 

Ήρθε ο καιρός για την έλευση του ισλαμικού Κράτους; Ενός νέου Κράτους; Λιγότερο τεχνητού από τα υπάρχοντα; Είναι γνωστό ότι το ΙΚ κατήργησε, πραγματικά και συμβολικά, το καλοχαραγμένο σύνορο μεταξύ Συρίας και Ιράκ. Αποτελεί το ΙΚ το φημισμένο μεγάλο Κράτος που θα συγκεντρώσει τους άραβες σουνίτες, πατώντας στα συντρίμμια των άλλων δύο;

Ένα τμήμα της τοπικής αστικής τάξης μπορεί να ελπίζει σε ένα όραμα τύπου Σουνιστάν[5]. Το Ιράκ ήταν καταδικασμένο και η Συρία μοιάζει να είναι εξίσου. Στην περίπτωση της κατάρρευσης του Ιράκ, όπως την περιεργαζόταν πριν την απότομη εμφάνιση του ΙΚ, η σουνίτικη πλευρά θα αποκτούσε μια περιθωριακή θέση, αποκομμένη, πολύ κατώτερη αυτής που θα της παραχωρούσε ένα μελλοντικό μεγάλο σουνίτικο Κράτος.

Η μορφή του ίσως προκαλεί έκπληξη, αλλά το ΙΚ παίζει τον ρόλο του ως Κράτος διατηρώντας τα συμφέροντα της τοπικής καπιταλιστικής τάξης και φέροντας ένα όραμα για το μέλλον. Από μια οικονομική οπτική, στο πρώτο μέρος δείξαμε τη θέληση του ΙΚ να ενοποιήσει (πέρα από τις τεχνητές εθνικές, εθνοτικές διαιρέσεις) και να εξειρηνεύσει μια περιοχή, να αναζωογονήσει, να εξορθολογίσει και να εκσυγχρονίσει την οικονομία, κυρίως την εξόρυξη πετρελαίου[6]. Και αν ξεκινά να καλεί σε Hijra, προσκαλώντας όχι μόνο μουσουλμάνους που έχουν στρατιωτική εμπειρία –αλλά και δασκάλους, νομικούς, γιατρούς και μηχανικούς[7] – να μεταναστεύσουν στα εδάφη του είναι για να προετοιμάσει το μέλλον και να αντισταθμίσει τη μετανάστευση πολλών μελών των μεσαίων και ανώτερων τάξεων. Σήμερα παρείσακτο, το ΙΚ θα μπορούσε αύριο να ικανοποιήσει τα συμφέροντα των μεγάλων δυνάμεων (ανοικοδόμηση της χώρας, μοίρασμα εκ νέου της τράπουλας για την παραγωγή πετρελαίου, πώληση όπλων κλπ.) ή τουλάχιστον να προετοιμάσει το έδαφος για τέτοια σχέδια.

Η δημιουργία ενός Σουνιστάν εκ των πραγμάτων συμπεριλαμβάνεται στον αναπόφευκτο επανασχεδιασμό του χάρτη της Μέσης Ανατολής που χαράκτηκε πριν από έναν αιώνα. Το ΙΚ φέρνει σε πέρας τη βρώμικη δουλειά: σφαγές και εκτοπίσεις πληθυσμών που θα διευκολύνουν τη χάραξη των μελλοντικών συνόρων, καθιστώντας έτσι αυτές τις ζώνες εθνοτικά και θρησκευτικά ομογενείς, ολοκληρώνοντας μια διαδικασία διαχωρισμού με βάση τα θρησκευτικά πιστεύω που ξεκίνησε εδώ και καιρό. Για να κάνει αυτό, στηρίζεται σε ό,τι πιο παραδοσιακό υπάρχει ως εξουσία: τις φυλές. Ο Al-Baghdadi δεν παραλείπει να αποκαλεί τον εαυτό του μέλος της φυλής των Ouraysh, αυτής των απογόνων του Μωάμεθ. Εκσυγχρονισμός και αρχαϊσμός δεν είναι ασύμβατοι.

Το σχέδιό του στηρίζεται σε μια ευέλικτη κρατική δομή, αποκεντρωμένη, που επιστρέφει στους τοπικούς άρχοντες την εξουσία την οποία είχαν κατασχέσει η Βαγδάτη και η Δαμασκός. Διασφαλίζει την εσωτερική κοινωνική σταθερότητα επικεντρώνοντας την προσοχή στο «κοινωνικό» (έθιμα, καθημερινή ζωή), καναλιζάροντας επίσης την εξέγερση των πιο φτωχών και την ενδημική βία προς το εξωτερικό.

Στην ιρακινή ζώνη του Χαλιφάτου, παθητικά ή ενεργητικά, μια πλειοψηφία σουνιτών Αράβων αποδέχεται το νέο καθεστώς. Μετά από χρόνια εξευτελισμού, είναι η εκδίκησή τους (ενάντια στους σιίτες και τους Αμερικάνους), η επανακατάκτηση της εξουσίας, της τιμής και της πολιτικής ορατότητας. Από οπορτουνισμό και όσο αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντά τους, οι αρχηγοί των φυλών σιγά-σιγά προσκολλήθηκαν στον υπερεθνικό σχεδιασμό του ΙΚ[8]. Ακολουθήθηκαν από παλιά μπααθικά στελέχη, πρώην αξιωματικούς του ιρακινού στρατού και πολυάριθμους προλετάριους των αποστερημένων ζωνών της περιοχής.

Αλλά, εξωθημένο ίσως από την αμερικάνικη επέμβαση το καλοκαίρι του 2014 προς μια στρατηγική «εξόδου από τα πάνω», το ΙΚ δεν περιορίστηκε σε έναν εθνοτικο-θρησκευτικό κοινοτισμό τύπου Σουνιστάν. Αν και «εκδίκηση της ιστορίας», το σχέδιο του ΙΚ δεν περιορίστηκε στην κατάργηση μόνο ενός συνόρου.

… ή Χαλιφάτο;

 Οι εισαγόμενες ιδεολογίες από τη Δύση (εθνικισμός, σοσιαλισμός και, τελευταία χρονολογικά, δημοκρατία) δεν ικανοποίησαν σχεδόν καθόλου, δεν έπεισαν ούτε στα ίδια τα εδάφη από τα οποία κατάγονται και πλέον δεν χρειάζεται να καταδεικνύεται η αδυναμία προσαρμογής του εθνικού πλαισίου σε μεσανατολικές καταστάσεις. Τέλος οι μεγάλες πολιτικές ιδεολογίες:

Αν το Χαλιφάτο αποδίδει μια τέτοια σημασία στις λεγόμενες κοινωνικές μεταρρυθμίσεις (καθημερινότητα, τρόπος ζωής), δεν το κάνει από μανία. Το κοινωνικό κάνει τη διαφορά, το μόνο σε βάθος χρόνου: είναι η καλύτερη δικαίωση του ΙΚ, το πολιτικό του ίχνος, η αυτονόμησή του σε σχέση με τη Δύση, η ρήξη με πάνω από έναν αιώνα αποικιοποίησης, υποκλίσεων, ιδεολογικών δανείων και ανεπαρκών διαστρεβλώσεων.

Το ΙΚ, το οποίο καταγγέλλει τον εθνικισμό ως «σκουπίδι της Δύσης», κατήργησε το σύνορο μεταξύ Συρίας και Ιράκ, κάτι που του επέτρεψε να αναβιώσει τους δεσμούς μεταξύ των φυλών[9]. Ο εθνικισμός, υποτίθεται ξεπερασμένος από το 1945, επανεμφανίζεται στην Ευρώπη με τη μορφή της αυτονόμησης περιφερειών (Βόρεια Ιταλία, Φλάνδρα, Καταλωνία, Σκωτία…), αλλά η αναγέννησή του στα όρια της ηπείρου (πρώην Γιουγκοσλαβία, Ουκρανία) συνοδεύεται από φονικές συγκρούσεις. Αυτό που θεωρήθηκε ότι ενώνει, διαιρεί. Στη Μέση Ανατολή, ένα «συριακό» ή «ιρακινό» εθνικό Κράτος έχει μόνο την ισχύ του δικτάτορα που είναι ικανός να το ελέγξει. Δεν προκαλεί έκπληξη λοιπόν ότι η ιδεολογική «αναβίωση» του διεθνισμού και του ουνιβερσαλισμού αποτελεί ένα από τα στοιχεία του ΙΚ που ελκύει περισσότερο.

Το επίσημο πρόγραμμά του συνίσταται στην αποκατάσταση του Χαλιφάτου των Αββασιδών που εξαφανίστηκε το 1258 και, σε έναν πρώτο χρόνο, στην εκ νέου κατάκτηση όλων των μουσουλμανικών εδαφών, από την Ινδία μέχρι την Ισπανία. Μπορεί κανείς να γελάσει, αλλά ορισμένοι παίρνουν το ζήτημα πολύ στα σοβαρά, κυρίως αυτοί που είναι έτοιμοι να πεθάνουν και να σκοτώσουν γι΄αυτό. Όσον αφορά τον “μεσαιωνικό” χαρακτήρα του, είναι απατηλός διότι αν άδικα περνιέται στη Γαλλία για αρχαϊκό, χοντροκομμένο ή πρωτόγονο, το ΙΚ στον αραβομουσουλμανικό κόσμο θυμίζει μια χρυσή εποχή, μια εποχή αναφοράς. Υιοθέτηση αυτού του σχεδίου σημαίνει αναβίωση «ενός αραβικού ονείρου». Σίγουρα «όνειρο αφυπνισμένο που σπέρνει τον θάνατο», αλλά πρόκειται για «την τελευταία αξιόπιστη ολοκληρωτική ιδεολογία, ταυτόχρονα ιδεαλιστική και ρεαλιστική»[10], ικανή να κινητοποιήσει τα πλήθη. Αυτό το αραβικό όνειρο της επιστροφής στη χάρη και στη δόξα μετά από αιώνες εξευτελισμού μπορεί να μοιάζει αντιφατικό με το μουσουλμανικό ιδεώδες καθολικότητας, αλλά αυτή η αντίφαση δεν είναι καινούργια και αρθρώνεται αρκετά καλά… σίγουρα αν Άραβες ηγούνται ενός τέτοιου σχεδίου. Ό,τι κι αν είναι, νικητής ή ηττημένος, το Χαλιφάτο θα είναι προσδεμένο, μέσω συμβόλων, στη δημιουργία μιας μυθολογίας ικανής να επιβιώσει της εξαφάνισής του και, στο μέλλον, να εμφανίζεται στα όνειρα κάποιων.

Το κρυμμένο παιδί της Άνοιξης;

Το ΙΚ εκπροσωπεί εκείνον τον ισλαμικό Χειμώνα που θα μπορούσε να διαδεχτεί τις αραβικές Ανοίξεις, αν δεν τoυς είχε ήδη προκαλέσει ασφυξία; Ή αποτελεί τον νόθο γιο τους που μόλις χτύπησε την πόρτα;

Η περίπτωση του Ιράκ διαφοροποιείται λίγο από αυτές τις εξελίξεις μιας και, από το 2003 και μετά, η χώρα έχει γνωρίσει μια ξένη κατοχή και έναν πρώτο θρησκευτικό πόλεμο. Το 2011 και το 2012, το καθεστώς του Nouri al-Maliki έρχεται εντούτοις αντιμέτωπο με ένα πλατύ κίνημα κοινωνικής διαμαρτυρίας, κατά πλειοψηφία σουνίτικο, στο οποίο απαντάει με βίαιη καταστολή. Κατά συνέπεια, η σύγκρουση μεταξύ σουνιτών και σιιτών αρχίζει εκ νέου, αλλά παίρνει αυτή τη φορά τη μορφή ενός ανοιχτού πολέμου μεταξύ της κυβέρνησης της Βαγδάτης και του ΙΚ.

Η συριακή κατάσταση το 2011 εγγράφεται σε ένα αφετηριακό σχήμα πιο κλασσικό. Αυτό μιας χώρας όπου, ακόμα κι όταν πήραν την πρωτοβουλία μόνα τους, τα διεφθαρμένα στελέχη των παλιών δικτατοριών μπλόκαραν τις απόπειρες φιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων. Ένας συμβιβασμός που θα ικανοποιούσε τα αντιφατικά συμφέροντα των τωρινών τάξεων δεν θα προϋπέθετε τίποτα λιγότερο από την αυτόνομη και εξειρηνισμένη καπιταλιστική ανάπτυξη στην περιοχή – πιθανότητα εντελώς αποκλεισμένη.

Στη Συρία, η πολιτική της infitâh (άνοιγμα και φιλελευθεροποίηση της οικονομίας) της δεκαετίας του 2000 ωφέλησε προφανώς την αλαουίτικη εξουσία, αλλά και ένα σημαντικό μέρος της σουνίτικης αστικής τάξης των πόλεων, με την οποία η πρώτη συμμαχούσε. Τα θύματα αυτών των μεταρρυθμίσεων είναι, θα το έχετε μαντέψει, οι εργάτες, οι άνεργοι και οι χωρικοί. Είναι μέσα στις συνοικίες που αυτοί μένουν (πολυεθνικές, αλλά κατά πλειοψηφία σουνίτικες) που ξεσπάει τον Μάρτιο-Απρίλιο 2011 η εξέγερση, με την οποία γρήγορα συνδέθηκε η κινητοποίηση των διανοουμένων και των αναδυόμενων μεσαίων τάξεων, δυσαρεστημένων με τα όρια της κοινωνικής αλλαγής και της δημοκρατικής προόδου. Απέναντι στην αποφασιστικότητα του καθεστώτος και του στρατού[11], την άγρια καταστολή, αλλά και τη συνέχιση των διαδηλώσεων, ένα τμήμα της συριακής αστικής τάξης επέλεξε να έρθει σε ρήξη με το καθεστώς και να ποντάρει τα πάντα στην πτώση της. Χάρις στη στήριξη των αντιφρονούντων που ζούσαν στις πρωτεύουσες της Δύσης και στη στήριξη διαφόρων Κρατών (κυρίως του Κόλπου) η εξέγερση θα πάρει μια μιλιταριστική στροφή[12]. Είναι γνωστό ότι «ο πόλεμος καταβροχθίζει την επανάσταση», αλλά εδώ είχε πολύ λίγα να φάει και ο εκφυλισμός ήταν γοργός. Εξαιτίας ενός καθεστώτος που παίζει το χαρτί της μετατροπής του πολέμου σε θρησκευτικό, της παροχής εξωτερικής βοήθειας και του πρόσφορου εδάφους, η σύγκρουση θα εμφανιστεί ως αντίθεση μεταξύ σουνιτών και σιιτών. Στρατιωτικοποίηση και εξέγερση κάνουν σταδιακά ομοιοκαταληξία με τον ισλαμισμό, αν όχι τον σαλαφισμό και τον τζιχαντισμό, για εκατοντάδες ένοπλες ομάδες. Αλλά από το 2012 και μετά, «η πλειοψηφία των νέων Σύριων που εξεγέρθηκαν ενάντια στο καθεστώς με δημοκρατικό πνεύμα είναι νεκροί ή στην εξορία ή ασπάστηκαν τον τζιχαντισμό. Δεν υπάρχουν πλέον μετριοπαθείς»[13].

Η ένοπλη και θρησκευτική πλευρά της σύγκρουσης δεν έσβησε παρόλα αυτά κάθε ταξική πτυχή της και τέμνει εκ νέου τις προϋπάρχουσες αντιθέσεις μεταξύ χρήσιμων και περιφερειακών περιοχών, πόλεων και υπαίθρου, κέντρου της πόλης και φτωχών συνοικιών. Είναι εντός αυτών των τελευταίων που γεννήθηκε η εξέγερση, κυρίως σε εκείνες τις «απλές συνοικίες»[14] που ζώνουν τις μεγάλες συριακές πόλεις: για παράδειγμα το Χαλέπι, όπου διαμένει ένας πληθυσμός κατά πλειοψηφία σουνίτικος ο οποίος εγκατέλειψε την ύπαιθρο μετά την ξηρασία του 2008. Οι μάχες θα πάρουν συχνά τη μορφή συγκρούσεων μεταξύ περιφέρειας –συνοικιών κατά πλειοψηφία εξεγερμένων–  και κέντρου της πόλης –πιστού στο καθεστώς. Φαίνεται λοιπόν ότι πολλοί εξεγερμένοι τζιχαντιστές προέρχονται από τις πιο φτωχές ζώνες της υπαίθρου, αυτές που η Δαμασκός θα εγκαταλείψει πρώτες. Η ξαφνική εμφάνισή τους στο κέντρο των πόλεων βιώθηκε συχνά με άσχημο τρόπο από τους κατοίκους, οι οποίοι τους αντιλήφθηκαν ως «ένα είδος λούμπεν προλεταριάτου της υπαίθρου σε αναζήτηση εκδίκησης απέναντι στην πόλη». Για παράδειγμα στο Deir ez-Zor και στο Χαλέπι, όπου ο πληθυσμός «υποδέχτηκε με ψυχρότητα την είσοδο στην πόλη των εξεγερμένων που προέρχονταν από την ύπαιθρο»[15].

Ορισμένοι από αυτούς τους εξεγερμένους θα δηλώσουν πίστη στο ΙΚ, όταν αυτό θα εισέλθει στη Συρία το 2013. Αποτελούν επομένως τον φυσικό δεσμό μεταξύ των εξεγέρσεων του 2011 και του Χαλιφάτου, το οποίο θα διεκδικήσει για τον εαυτό του τον τίτλο «του μόνου αληθινού κληρονόμου» των αραβικών Ανοίξεων[16]. Σε κάθε περίπτωση, το ΙΚ αποτελεί συνέπεια της αποτυχίας τους, ακόμα και απάντηση σε αυτήν. Ο αγώνας ενάντια στη διαφθορά, που εμφανίστηκε ως κεντρικός για το ΙΚ, οπωσδήποτε αντηχεί τις καταγγελίες των διαδηλωτών του 2011. Σεβόμενο τις παραδόσεις –και απορρίπτοντας τη Δύση και τη δημοκρατία της, αλλά και τις δικτατορίες της–  το ΙΚ φέρει έναν ηθικό στοιχείο, για το οποίο δεν μπορούν να περηφανευτούν οι λαϊκές δημοκρατίες. Και ενάντια στις ισλαμικές δημοκρατίες, είναι η δημοκρατία ως δυτική κατασκευή την οποία το ΙΚ καταδικάζει, και μαζί της τη Δύση συνολικά, προσκολλώμενο με αυτόν τον τρόπο στις θεωρίες περί σύγκρουσης πολιτισμών.

Το ΙΚ κάνει αυτό, το ΙΚ κάνει το άλλο, αλλά είναι η τοπική αστική τάξη που βρίσκεται στο τιμόνι. Είναι δυνατόν να ειπωθεί πως η πραγματική σημασία της dawla δεν είναι παρά διακοσμητική και να δούμε στο ΙΚ ένα Κράτος όπως τα άλλα, δηλαδή μια απλή έκφραση της τοπικής αστικής τάξης που υπερασπίζεται τα συμφέροντά της και καταστέλλει το προλεταριάτο. Όπως μπορούμε να το πούμε για την Ουγγαρία του ναυάρχου Horthy, το Εκουαδόρ του Rafael Correa και τη Γαλλία του François Hollande. Μπορούμε επίσης να προσθέσουμε ότι οι προλετάριοι χρησιμεύουν πάντοτε ως κρέας για τα κανόνια των αστικών τάξεων που συγκρούονται. Είναι αλήθεια, αλλά παρόλα αυτά η συζήτηση δεν κλείνει. Η ισχυρή εμπλοκή προλετάριων στο εσωτερικό του ΙΚ αξίζει να διερευνηθεί (όπως η παρουσία τους στο εσωτερικό του NSDAP ή των κόκκινων Καπέλων).

Ταξική κοινωνία στη Συρία, το Ιράκ, όπως παντού· βεβαίως, αλλά τι με την πάλη των τάξεων; Στη Συρία, το ερώτημα δεν τίθεται πλέον καθόλου καθώς η έξοδος του πληθυσμού υπήρξε μαζική (4 εκατομμύρια μεταναστών, 8 με 10 εκατομμύρια εκτοπισμένων): οι πρώτοι που έφυγαν ήταν οι πιο πλούσιοι (πολλά στελέχη και ελεύθεροι επαγγελματίες), αυτοί που έμειναν είναι σίγουρα οι πιο φτωχοί. Σε μια πόλη όπως το Deir ez-Zor, που μετρούσε από 600.000 μέχρι 800.000 κατοίκους, δεν υπάρχουν πλέον παρά μερικές δεκάδες χιλιάδες, κάτι που ανατρέπει λιγάκι την καθημερινότητα της ταξικής πάλης στο εργοστάσιο ή το γραφείο.

Στην ιρακινή πλευρά, το είδαμε, η κοινωνία προσαρμόστηκε εδώ και δεκαετίες να επιβιώνει στον πόλεμο, μετά στον εμφύλιο πόλεμο, αλλά η δραστηριότητα του Χαλιφάτου ικανοποιεί εντούτοις ένα μέρος της καπιταλιστικής τάξης (έμποροι, καταστηματάρχες, αρχηγοί φυλών). Ειδικά οι εκτελέσεις διεφθαρμένων δημοσίων υπαλλήλων και τοπικών αρχόντων έχουν το πλεονέκτημα ότι προσφέρουν θέσεις εργασίας σε αυτούς που δεν μπόρεσαν να τις έχουν και ότι η νέα γραφειοκρατία μοιάζει (προς στιγμήν) λιγότερο παρασιτική από την προηγούμενη.

Το ΙΚ προσφέρει στους πιο φτωχούς μια οδό διαφυγής γιατί, πέρα από τη φιλανθρωπική του πλευρά, αποτελεί έναν δυνητικό εργοδότη για το υπεράριθμο προλεταριάτο που δεν έχει μεταναστεύσει. Η θρησκευτική κινητοποίηση και ο κατακτητικός πόλεμος (προς το εξωτερικό) παρέχουν σε πρώτο χρόνο εισόδημα σε δεκάδες χιλιάδες προλετάριους, επομένως σε οικογένειες (οι μισθοί καταβάλλονται τακτικά). Η κοινωνική άνοδος στο εσωτερικό του κινήματος μπορεί να είναι ραγδαία (σε αντίθεση με την al-Qaida, της οποίας η ηγεσία προερχόταν γενικά από τις κοινωνικές ελίτ). Αλλά σε αυτά προστίθενται τα πρότζεκτ υποδομών και οι εργασίες ανοικοδόμησης τις οποίες ξεκίνησε το καθεστώς, ένα είδος “κεϋνσιανής”ανάκαμψης χρηματοδοτούμενης από τα πολεμικά λάφυρα του ΙΚ. Ελέγχοντας στέπες και ερήμους στηρίζει επίσης, ή υπόσχεται να το κάνει, τους φτωχούς χωρικούς και τους βεδουίνους αυτών των περιφερειακών περιοχών, τους οποίους εγκατέλειψαν οι άλλες κυβερνήσεις.

Στις ζώνες του Ιράκ και της Συρίας που ελέγχει, το ΙΚ μοιάζει άρα να συνδέει τα συμφέροντα ενός τμήματος της καπιταλιστικής τάξης με τα συμφέροντα ενός τμήματος του προλεταριάτου, εξωθώντας έτσι στη δημιουργία μιας κοινής κοινότητας φορέα κοινωνικής ειρήνης. Εντούτοις, μολονότι η κοινωνική καταγωγή της ηγεσίας δεν αποδεικνύει τίποτα, θα θυμηθούμε πως, σε τελική ανάλυση, οι choura και τα συμβουλευτικά σώματα που βοηθούν τον Χαλίφη στο έργο του [δες το πρώτο μέρος] αποτελούνται από ιμάμηδες, τοπικούς άρχοντες των πόλεων και αρχηγούς φυλών. Απέχουμε επομένως από τα εργατικά συμβούλια.

Ισλάμ supplementum;

 «Εν μέσω αυτών των ανακατατάξεων, το ισλάμ έχει κάτι το αξιοσημείωτο: προσφέρει μια κοινότητα αμεσότητας (έκδηλη στην ενεργό αλληλεγγύη που οργανώνει) και επιβεβαιώνεται ενάντια στο χρήμα και ενάντια στα σύνορα. Αυτή η τελευταία πλευρά δεν είναι δευτερεύουσα. Για έναν Γάλλο (μουσουλμάνο, καθολικό ή άθεο), τα σύνορα μετράνε λίγο γιατί είναι ελεύθερος να ταξιδεύει έχοντας παράλληλα την επιβεβαίωση ενός εθνικού πλαισίου, εντός του οποίου, όσο υπακούει τους νόμους, επωφελείται μιας ελάχιστης προστασίας και αρωγής: με μια λέξη, έχει ένα Κράτος. Το ήμισυ των Αφρικανών και ένας αριθμός κατοίκων της Ανατολής αγνοούν την ευτυχία αυτής της «τεράστιας άνετης φυλακής» (Max Weber). Η επικράτεια όπου διαμένουν μπορεί να διασχιστεί και ρημαχθεί από ανεξέλεγκτες ομάδες, τα πενιχρά αγαθά τους να διασκορπιστούν και η οικογένειά τους να εκτοπιστεί ή να εξολοθρευτεί. Υποφέρουν ταυτόχρονα από έναν δικτατορικό κρατικό μηχανισμό και από την εξάλειψή του. Θα προτιμήσουν τόσο περισσότερο την υπερεθνική κοινότητα όσο το εθνικό Κράτος αποτελεί γι’ αυτούς απάτη: η oumma των πιστών εμφανίζεται ως διέξοδος και η charia ως παράγοντας σταθερότητας.»

Troploin, Le Présent d’une illusion, 2006.

 

Φαίνεται ότι καμία θρησκευτική αυθεντία δεν είναι σε θέση να κρίνει πόσο ισλαμικό είναι το ισλαμικό Κράτος[17]. Ορισμένοι υποστηρίζουν, εντούτοις, ότι δεν έχει «σε τίποτα να κάνει με το ισλάμ». Εμείς είμαστε σε ακόμα δυσχερέστερη θέση για να αποφανθούμε επί του ζητήματος, καθώς για εμάς η πίστη στον θεό είναι προφανώς συνώνυμη της αλλοτρίωσης. Θα περιοριστούμε επομένως να παρατηρήσουμε ότι το ίδιο το ΙΚ ερμηνεύει και δικαιολογεί το σύνολο των πράξεων, των γραπτών και των στόχων του με μια κυριολεκτική ανάγνωση του Κορανίου και μια αυστηρή ανάγνωση των hadiths.

Το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην υπερβολική πίστη, ούτε η λύση στον μετριασμό της. Δεν είναι περισσότερο παράλογο να πιστεύεις στον Παράδεισο (και επομένως στη μικρή σημασία της επίγειας ζωής), στην εγγύτητα της Αποκάλυψης, στην επιστροφή του Χαλιφάτου από ό,τι στην «απλή» ύπαρξη ενός θεού. Και αν παραδεχτούμε την πραγματικότητα ενός Παραδείσου, αρκεί μερικές φορές ένα (μεγάλο) βήμα επιπλέον για να τον θεωρήσουμε πραγματοποιήσιμο επί της Γης.

Σύμφωνα με ορισμένους μουσουλμάνους θεολόγους, πολυάριθμα σημάδια, ξεκινώντας από τον πόλεμο στη Συρία, αποδεικνύουν ότι το τέλος του κόσμου πλησιάζει, η ώρα της τελικής μάχης ενάντια στον Σατανά. Η επανίδρυση του Χαλιφάτου που εξαφανίστηκε το 1258 με την κατάκτηση της Βαγδάτης από τους Μογγόλους εγγράφεται σε αυτό το πλαίσιο και αντιπροσωπεύει την «αποκρυστάλλωση ενός αρχαίου ονείρου»[18].

Σε χώρες σε μεγάλο βαθμό εκκοσμικευμένες όπως η Γαλλία, αυτό μοιάζει με τρέλα και τείνουμε να αποκρινόμαστε με σαρκασμό. Συνηθισμένοι σε ανεκτικές θρησκείες –καθότι χλιαρές, μετριοπαθείς και ενθαρρύνουσες τον διάλογο– δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε τον μάρτυρα ή την εσχατολογία και ακόμα περισσότερο τη συνύπαρξη μιας πολιτικής διάστασης (η αξίωση για χαλιφική ηγεμονία) και μιας θρησκευτικής διάστασης (η αξίωση για εσχατολογική πραγματοποίηση του ισλάμ). Σκεφτόμαστε αμέσως με όρους παρωδίας ή εργαλειοποίησης. Η θρησκεία εντούτοις δεν είναι ποτέ αποκλειστικά ούτε ακόμα ειδικά πνευματική: είναι εξίσου πολιτική, πολιτιστική, οικονομική και στρατιωτική, ένα κοινωνικό πλαίσιο που δύναται σε ορισμένες χώρες να πάρει πολύ συγκεκριμένες μορφές (διαχωρισμός των συνοικιών μιας πόλης στη βάση των θρησκευτικών πεποιθήσεων, όπως για παράδειγμα στη Βηρυτό ή το Μπέλφαστ).

Αλλά αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο στο ισλάμ που στηρίζεται στην ορθοπραξία: το να είσαι μουσουλμάνος σημαίνει σεβασμός των πρακτικών (ιδιαίτερα των πέντε πυλώνων). Ο σεβασμός αυτών των πρακτικών είναι επομένως συνδεδεμένος με μια ταυτότητα, με το να ανήκεις σε μια ομάδα, μια κοινότητα η οποία, στη Μέση Ανατολή, ξεπερνάει και συμπεριλαμβάνει τα περιορισμένα πλαίσια της φυλής. Τεχνητή; Στον ίδιο βαθμό με το έθνος ή το Μπάαθ που έδειξαν την ανεπάρκειά τους ως ιδεολογικό μπετόν μιας κοινωνίας που όφειλε να συνενώσει προλετάριους και αστούς. Εξ’ ου και η σημασία που αποδίδουν οι αγωνιστές του Χαλιφάτου στον σεβασμό των πρακτικών, ο οποίος συμβάλλει στη δημιουργία μια θρησκευτικής και πολιστικής ομοιογένειας (σχεδόν «χαλαρής» μετά από χρόνια εμφύλιου πολέμου)· εξ’ ου και το γεγονός της επίθεσης καταρχήν στους κακούς πιστούς (ανήθικους, διεφθαρμένους σουνίτες κλπ.). Η αποστολή είναι ακόμα πιο επείγουσα αν η Αποκάλυψη πλησιάζει, διότι «για να προετοιμαστεί η σύγκρουση μεταξύ πίστης και ασέβειας, είναι η γη του ισλάμ που πρέπει να καθαριστεί από τους άδικους κυβερνήτες, τους διεφθαρμένους oulémas, τους διεστραμμένους πιστούς και τις ξεδιάντροπες γυναίκες. Το έπος της εκδίκησης θα επιτεθεί στους υποκριτές πριν στραφεί στους άπιστους»[19]. Αλλά δεν πρόκειται μόνο για αίμα που θα χυθεί, αλλά και για την οικοδόμηση ενός Κράτους, όπου οι μουσουλμάνοι, οι καταπιεσμένοι, μπορούν να καταφύγουν και να ζήσουν πλήρως τη θρησκεία τους καθώς θα προετοιμάζονται, υλικά και πνευματικά, για την τελική μάχη. Η πρακτική δίνει ζωή στην επικράτεια.

Όταν η θρησκεία κινητοποιεί τα πλήθη, η ειλικρίνεια αποκλείεται; Ερώτημα που συχνά τίθεται για τους διοικούντες το Χαλιφάτο και τους παλιούς μπααθιστές αξιωματικούς, λιγότερο για τους απλούς αγωνιστές της βάσης (πάντοτε αυτή η διχοτόμηση μεταξύ χειραγωγών και ηλίθιων). Εκπέμπουμε γενικά αμφιβολίες για την πραγματικότητα της προσκόλλησης σε αξίες ή ιδέες που μας κάνουν να εξεγειρόμαστε.

Στην πολιτική (όπως και στη ζωή) είναι σπάνιο να είναι κανείς εντελώς κυνικός ή εντελώς αφελής. Λίγο ενδιαφέρει αν ο Al Baghdadi πιστεύει στον θεό ή αποκλειστικά στο χρήμα[20]. Για τους παλιούς ιρακινούς αξιωματικούς, η προσκόλληση στο κόμμα Μπααθ δεν αποτελούσε εντούτοις προσκόλληση στην μπααθική ιδεολογία. Είναι γνωστό, αντίθετα, ότι το ισλάμ βγήκε από τα μπαούλα της ιστορίας από τον Σαντάμ Χουσεΐν για πρώτη φορά το 1991 και ότι ο μαρξισμός δεν παρέχει αντισώματα ενάντια στη θρησκεία (δείτε την επιρροή του στους ιδρυτές της Hezbollah ή της ισλαμικής παλαιστινιακής Djihad).

Το σημαντικό είναι η αντιστοιχία που επιτελείται σε μια δεδομένη στιγμή μεταξύ πίστης και συνθηκών. Μολονότι η ισλαμική ιστορία διατρέχεται από επαναστατικά κινήματα που εργαλειοποίησαν, περισσότερο ή λιγότερο επιτυχημένα, τη χιλιαστική δυναμική, από τα τέλη της δεκαετίας του ’70, σε παγκόσμιο επίπεδο, αναβιώνει η ανάγνωση των αποκαλυπτικών κειμένων, με εντεινόμενο τρόπο από το 2001 και μετά (διαδικτυακά ή με τη μορφή μπροσούρας). Το 2008, ο Jean-Pierre Filiu, ο οποίος δεν είχε στο μυαλό του τη γαλλική πολιτική ζωή, έγραφε ότι «μια ανατρεπτική ομάδα, υπό το άγχος να ξαναβρεί τον «δρόμο των μαζών» ή να διαχωριστεί από τους αντίπαλους σχηματισμούς, μπορεί να έχει έντονα την τάση να ανατρέχει στη μεσσιανική θεματική: θα της χρησιμεύσει ως λόγος υπέρ της στράτευσης, ως ερμηνευτικό πρίσμα ή ως συνταγή επανίδρυσης, με αμφίβολα αποτελέσματα»[21].

Το ΙΚ αποτελεί οπωσδήποτε μια τέτοια περίπτωση, τα όσα λέει παίρνουν σήμερα μια άμεση πολιτική σημασία για τον μουσουλμανικό κόσμο και συγκεκριμενοποιούνται στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Είναι σίγουρα παράδοξο να νομίζει κανείς ότι στον 21ο αιώνα οι μεγάλες μάχες πρέπει να λαμβάνουν χώρα μεταξύ ρωμαϊκών και μουσουλμανικών στρατευμάτων υπό την ηγεσία του Mahdî (του «πεφωτισμένου» ιμάμη) και ότι, στον λευκό μιναρέ του τζαμιού της Δαμασκού, ο Ιησούς θα εμφανιστεί για να συμμετάσχει στην τελική μάχη ενάντια στον Σατανά[22]. Αλλά όταν αυτή η ιδέα δίνει ζωή σε δεκάδες χιλιάδες μαχητών πεισμένων ότι συμμετέχουν σε μια ιστορική επαναστατική ρήξη που εγκαινιάζει μια νέα εποχή, η ιδέα γίνεται «υλική δύναμη». Η κατανόηση αυτού σημαίνει ότι αντιλαμβάνομαστε τα κοινωνικά θεμέλια της ιδέας, αλλά και ότι μετράμε «την πολιτιστική απόσταση χώρου-χρόνου» (Salazar) που μας χωρίζει από τον χαλιφικό τζιχαντισμό. Όταν ο Ένγκελς μελετούσε τον Πόλεμο των Χωρικών τον 16ο αιώνα, χωρίς να θεωρεί ότι οι ιδέες (η Μεταρρύθμιση, η χιλιαστική πίστη) έκαναν τον κόσμο να γυρίζει, τις έπαιρνε στα σοβαρά ως ιστορικό παράγοντα. Αν δυσκολευόμαστε να κάνουμε το ίδιο απέναντι στο ΙΚ είναι γιατί θεωρούμε λανθασμένα ότι η θρησκεία πνέει τα λοίσθια και ότι δεν θα μπορούσε παρά να προσπαθεί να επιβιώσει.

Προλετάριοι, ουτοπιστές και αντιδραστικοί;

           «Η πραγματικότητα της δημοκρατίας εμφανίστηκε λοιπόν μπροστά μου καθαρά: το να διατηρείς στο πνεύμα των ανθρώπων την ιδέα της ελευθερίας και να τους πείθεις ότι αποτελούν ελεύθερο λαό την ίδια στιγμή που… φέρνεις στο προσκήνιο τους people και μια ψευδή πραγματικότητα προκειμένου να αποσπάσεις την προσοχή τους από αυτό που πραγματικά συμβαίνει· και εξαιτίας αυτού του να θρέφεις μεταξύ των Δυτικών μια άξεστη πολιτική άγνοια»

Jake Bilardi, αυστραλός τζιχαντιστής[23].

Οι αλλοδαποί τζιχαντιστές βρίσκονται στο επίκεντρο των δυτικών και χαλιφικών εφημερίδων. Πόσοι είναι; Δεν είναι γνωστό, χιλιάδες σε κάθε περίπτωση, ίσως μεταξύ 15.000 και 30.000, ερχόμενοι από περίπου εκατό χώρες για να ενώσουν τις δυνάμεις τους με το ΙΚ[24]. Οι μισοί προέρχονται από τη Μέση Ανατολή (Σαουδάραβες, Τούρκοι, Ιορδανοί, κλπ.) και από το Μαγκρέμπ (κυρίως Τυνήσιοι), πολλές χιλιάδες από την Ευρωπαϊκή Ένωση (εκ των οποίων το 60% από τη Γαλλία, τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γερμανία). Μεταξύ αυτών, 1.500 έως 2.000 Γάλλοι, από τους οποίους ήδη πολλοί έχουν επιστρέψει.

Όλοι αυτοί που ενώνουν τις δυνάμεις τους με το Χαλιφάτο δεν το κάνουν για να καταταγούν στον στρατό του (30.000 έως 100.000 άνδρες). Οι γυναίκες καταρχήν (10% του συνόλου των εθελοντών, δες παρακάτω) αποκλείονται από το μέτωπο. Αλλά το ΙΚ κάλεσε σε hijra (μετανάστευση, εγίρα) όλους τους μουσουλμάνους, ιδιαίτερα στελέχη, μηχανικούς, δασκάλους, κλπ. Κατά την άφιξή τους, οι εθελοντές βλέπουν να τους ανατίθεται ένα έργο που αντιστοιχεί στις ικανότητές τους και στις ανάγκες της στιγμής. Αλλά ορισμένοι περιορίζονται να ανταποκριθούν στο κάλεσμα για να ζήσουν στη γη του ισλάμ: Γάλλοι, για παράδειγμα, έχουν ανοίξει δυο εστιατόρια στη Ράκκα.

Το εύρος του φαινομένου δεν εξηγείται από την επιθυμία για περιπέτεια ή τη γοητεία της βίας: αυτά τα μοτίβα υπάρχουν αλλά με τίποτα δεν προσιδιάζουν στο ΙΚ. Δεν θα το κατανοήσουμε αν εκ των προτέρων το αποδώσουμε στην άγνοια, την παθολογία, το μικρό της ηλικίας, τα οικογενειακά προβλήματα ή την πνευματική χειραγώγηση μέσω του Ίντερνετ· ερμηνείες που χρησιμεύουν για να κερδίζουν το ψωμί τους οι ειδικοί της «απο-ριζοσπαστικοποίησης» των έφηβων τζιχαντιστών[25]. Δεν υπάρχει κάποιο τυπικό προφίλ τζιχαντιστή, αλλά μπορούμε να διακρίνουμε δυο ομάδες:

Η πρώτη περιλαμβάνει τους νέους προλετάριους, με καταγωγή κυρίως από το Μαγκρέμπ, που προέρχονται από τα προάστια. Πρόκειται οπωσδήποτε για άνδρες που έχουν περάσει τα είκοσι. Πρόκειται για ένα προφίλ τζιχαντιστή, το οποίο οι «ειδικοί» θεωρούν κλασσικό, κοντά σε αυτό που υπήρχε τη δεκαετία του ’90. Η φιγούρα του μικρού dealer της γειτονιάς που ριζοσπαστικοποιείται στη φυλακή υφίσταται, αλλά δεν είναι ο κανόνας.

Η δεύτερη ομάδα (σε εξέλιξη) συνομαδώνει τους νέους των μεσαίων τάξεων (ακόμα και ανώτερων), εκ των οποίων πολλοί είναι σε εφηβική ή μετεφηβική ηλικία (30% με 40% αγόρια και 30% κορίτσια). Αυτό το φαινόμενο γίνεται πολύ αισθητό στην Ευρώπη από το 2013 και μετά, εποχή κατά την οποία επιδεινώνεται πολύ η κατάσταση στη Συρία με την άφιξη, μεταξύ άλλων, του ΙΚ.

Ακόμα κι αν είναι γεμάτοι μίσος για την κοινωνία, αποπροσανατολισμένοι ή σε αναζήτηση νοήματος, γίνεται κατανοητό λανθασμένα ότι αυτοί οι νέοι έλκονται από μια χώρα όπου περνάνε τον χρόνο τους σφαγιάζοντας ή αποκεφαλίζοντας ανθρώπους. Αυτό συμβαίνει ενδεχομένως γιατί οι εκτελέσεις και ο τρόμος που διαχέονται ευρέως από τα mainstream μήντια δεν αντιπροσωπεύει στην πραγματικότητα παρά το 2% των εικόνων που διαχέονται στο ίντερντετ από τον τομέα επικοινωνίας του Χαλιφάτου[26].

Αναζήτηση δικαιοσύνης

Αυτό που ο κοινωνικός έλεγχος και η αστυνομία αποκαλούν «ριζοσπαστικοποίηση» προέρχεται γενικά από ένα βαθύ αίσθημα κοινωνικής αδικίας και μια συνειδητοποίηση για παράδειγμα των σχέσεων εξουσίας «κυρίαρχοι/κυριαρχούμενοι» εντός αυτής της κοινωνίας (αλλά όχι του ταξικού της χαρακτήρα), του «συστήματος», της βίας που υφίστανται οι συριακοί και παλαιστινιακοί πληθυσμοί υπό το απαθές βλέμμα των Δυτικών, κλπ.

Οφείλουμε να αναρωτηθούμε γιατί, αυτή τη στιγμή, οι απαντήσεις της αναρχικής Ομοσπονδίας (απλό παράδειγμα) δεν αναγνωρίζονται ως σημαντικές. Η αδυναμία διακίνησης της εφημερίδας Le Monde Libertaire δεν αποτελεί αναμφίβολα τη μόνη αιτία.

Όχι μόνο οι απαντήσεις του ΙΚ είναι ριζοσπαστικές καθώς στιγματίζουν την παρακμάζουσα Δύση, τα διεφθαρμένα Κράτη του Κόλπου και τον σιωνισμό, αλλά επίσης ερείδονται σε μια συγκεκριμένη πρακτική και στη δυνατότητα εξεύρεσης άμεσων λύσεων: το Χαλιφάτο παρουσιάζεται ως στρατιωτική οχύρωση ενάντια στις θηριωδίες του Άσαντ, ως στήριγμα των πληθυσμών (κοινωνικές παροχές, νοσοκομεία, ορφανοτροφεία, κλπ.), ως εργαλείο της θείας θέλησης, με το οποίο αρκεί να ενώσεις τις δυνάμεις σου για να αλλάξεις τον κόσμο. Και αν χρειαστεί, το αεροπορικό εισιτήριο θα είναι πληρωμένο.

 Θρησκεία ρήξης

 Ο προσηλυτισμός στο ισλάμ συνιστά υποχρεωτικό πέρασμα, κάτι το οποίο χαρακτηρίζει τους τζιχαντιστές που προέρχονται από τη Δύση. Μεταξύ αυτών, υπάρχουν πολλοί Γάλλοι «καταγωγής» (25% με 30%) που δεν ανατράφηκαν με μουσουλμανική «κουλτούρα». Όσον αφορά αυτούς που ανατράφηκαν, αυτοί γενικά θεωρούνται προσηλυτισμένοι: είναι οι born again, αυτοί που επιστρέφουν στο ισλάμ[27].

Το ισλάμ γεμίζει, όπως λέγεται, το «μεταφυσικό κενό», τυπικό των κοινωνιών μας, αυτό μιας νεότητας σε αναζήτηση ταυτότητας και σημείων αναφοράς και, σε κάθε περίπτωση, κάτι τέτοιο αποτελεί ρήξη. Καταρχήν, με την παρακμάζουσα Δύση· ορισμένοι συγγραφείς φέρνουν στον νου ακόμα και μια νεολαία που «ενσαρκώνει τα ιδεώδη ενός αντι-Μάη-68»[28], συντονιζόμενη με τους αντιδραστικούς συγγραφείς που είναι στη μόδα και, όπως οι νεαροί διαδηλωτές στη Manif pour Tous, αντιτίθενται στη χαλάρωση των νορμών, στη διάλυση της εξουσίας, στην ανασύνθεση της οικογένειας, κλπ. Αλλά ρήξη εξίσου με τον τόπο καταγωγής και τον οικογενειακό κύκλο, διότι το μαροκινό ισλάμ, όπως το αλγερινό ή το γαλλικό, δεν είναι το «καλό», ενώ αυτό του Χαλιφάτου παρουσιάζεται ως το ισλάμ πιο κοντά στα κείμενα.

Τείνουμε γενικά να θεωρούμε αφερέγγυους τους τζιχαντιστές κοροϊδεύοντας την ταχύτητα με την οποία προσηλυτίζονται και τις ασθενείς θρησκευτικές γνώσεις τους (αλλά πόσοι καθολικοί θα μπορούσαν να ερμηνεύσουν την Αγία Τριάδα;). Από την άλλη, το ισλάμ αποτελεί μια θρησκεία όπου ο προσηλυτισμός είναι ιδιαίτερα εύκολος· το να γίνεις μουσουλμάνος δεν απαιτεί παρά την απαγγελία της chahada και μετά τον σεβασμό των πέντε πυλώνων. Ο πιστός στη συνέχεια είναι ελεύθερος να θυσιάσει το υπόλοιπο της ζωής του στη μελέτη των κειμένων.

Αντιρατσισμός

Το ΙΚ προβάλλει έναν αντιρατσιστικό λόγο (κι εδώ καταγγέλλοντας τη Δύση): οι μαχητές του ανήκουν σε έναν «πολυεθνικό στρατό» και τα μήντιά του δείχνουν συνεχώς εικόνες τζιχαντιστών όλων των χρωμάτων δέρματος. Το Χαλιφάτο επιδιώκει τη συγκρότηση της κοινότητας των πιστών συμπεριλαμβανομένων των εθνοτήτων οι οποίες παραμένουν μέχρι τώρα αντίπαλες ή οι οποίες, αλλού, διαρρηγνύονται. Πολυάριθμοι Κούρδοι πολεμούν έτσι στον στρατό του: έφτασαν να αντιπροσωπεύουν το 50% του δυναμικού του κατά τη μάχη του Kobane[29]. Τουλάχιστον ένας από τους επτά διοικητές του ΙΚ είναι ιρακινός τουρκμένος.

Λαϊκισμός

 Οι εθελοντές είναι επίσης ευαίσθητοι στο κάλεσμα για εξέγερση που απευθύνει το Χαλιφάτο. Εξέγερση των καλών (οι αποκλεισμένοι, τα θύματα, αυτοί που είναι από κάτω, που αντιστέκονται και παίρνουν θέσεις μάχης) ενάντια στους κακούς (οι πλούσιοι, οι διεφθαρμένοι, οι “βρώμικοι”, οι ελίτ, οι διανοούμενοι, ο τύπος). Λίγο ενδιαφέρουν εδώ οι ταξικοί διαχωρισμοί, όλα είναι ζήτημα επιλογής που πρέπει να γίνει για να ενώσεις τις δυνάμεις σου με το στρατόπεδο του Καλού, αυτό του ΙΚ.

“Ο χαλιφικός τζιχαντισμός έχει όλα τα γνωρίσματα ενός ισχυρού λαϊκισμού, αυτού που φέρνει σε πέρας τις επαναστάσεις. […] Το ότι αυτός ο “λαός” κανονικοποιείται με θρησκευτικούς όρους δεν αλλάζει κάτι στη διαδικασία. Είναι καιρός να το αντιληφθούμε, διότι αυτό που σκιαγραφείται είναι ένα κίνημα λαϊκίστικης επανα-γοήτευσης του κόσμου. Μια συσσώρευση αυθόρμητων πράξεων και ομαδικών δράσεων εγείρει λίγο λίγο ένα κίνημα συλλογικής συνείδησης. Και αυτό το κίνημα, διευρυνόμενο, γίνεται η συγκροτητική λογική του «αληθινού, καλού λαού», η άγρια ανάδυση του «λαού» που παίρνει μια ακαταμάχητη πολιτική μορφή και η οποία μεταφράζεται, προς αυτούς που υποδείχτηκαν ως ο αντίπαλος, με μια ριζοσπαστική εχθρότητα»[30].

Φιγούρα του «αρνητικού ήρωα»

 Η τζιχαντίστικη ένταξη έχει προσεγγιστεί μέσω άλλων τρόπων να κινητοποιείται κανείς ένοπλα[31]. Μολονότι η σύγκριση είναι λανθασμένη, αυτό δεν συμβαίνει μόνο επειδή o ένας σκοπός θα ήταν καλός (αγώνας ενάντια στον φασισμό και υπέρ της επανάστασης) και ένας άλλος κακός (η διάδοση μιας θρησκείας με τη βία στον πλανήτη). Ο «ρομαντικός εξωτισμός» που προσφέρει το τζιχάντ είναι πολύ διαφορετικός από τους αριστερίστικους και τριτοκοσμικούς προκατόχους του. Η αρχή του 21ου αιώνα συμπίπτει με την έλευση μιας από τις πρώτες γενιές που πιστεύουν ότι το μέλλον δεν θα είναι καλύτερο από το παρόν, πιθανόν χειρότερο, και ότι η πολιτική δεν θα μπορέσει να αλλάξει κάτι σε αυτό. Καθώς μοιάζει να εκλείπει κάθε συλλογικό πολιτικό σχέδιο που να φέρει την ελπίδα, μπορεί να εμφανίζεται ο μαύρος ήρωας (χρώμα των πειρατών, των αναρχικών, των φασιστών και των τζιχαντιστών), ο εξτρεμιστής που τρομοκρατεί την κοινωνία, φιγούρα απεχθής στον ύψιστο βαθμό. Επομένως, ιδιαίτερα σαγηνευτική.

Ένας χαλιφικός φεμινισμός;

 «Αν θέλουμε να τοποθετηθούμε αντιθετικά με τη δυτική κουλτούρα, η γυναίκα στην κουζίνα είναι μια εναλλακτική.»[32]

 

Δεν υφίσταται καμία φεμινιστική αυθεντία με τα προσόντα να αποφανθεί περί του φεμινισμού ή μη του ισλαμικού Κράτους. Αυτό μπορεί να εκπλήσσει, αλλά, αναντίρρητα, το ζήτημα ξεπερνάει ειδικούς και δημοσιογράφους που ενδιαφέρονται για το ζήτημα των γυναικών τζιχαντιστών, ενώ η λέξη φεμινισμός επιστρέφει ασταμάτητα στις άκρες των πενών τους χαρακτηριζόμενος με διαφορετικούς τρόπους ως «χαλιφικός», «ψευδο», «εκμαυλισμένος», «διεστραμμένος», «μετα», «αντι», κλπ. Οι πιο νέοι επινοούν ακόμα και ένα τζιχάντ σε εκδοχή girl power.

Είναι μέσα στη δεκαετία του 1990 που εμφανίζεται ο “ισλαμικός φεμινισμός”. Οι αγωνίστριες που θεωρούν τις εαυτές τους φεμινίστριες αντλούν έμπνευση και δικαίωση από τα εδάφια του Κορανίου τα οποία, σύμφωνα με αυτές, εκπέμπουν ένα μήνυμα ισότητας και δικαιοσύνης. Η προϊσλαμική περίοδος, η Jahiliya, εποχή αταξίας και άγνοιας, χαρακτηριζόταν στην Αραβία από τη χαλαρότητα, την ακολασία και τη μη ελεγχόμενη σεξουαλικότητα. Το ισλάμ βάζει τέλος σε αυτήν την περίοδο κωδικοποιώντας ακριβώς εντός του Κορανίου ζητήματα γάμου, καταγωγής, κληρονομιάς, κλπ. ή θέτοντας εντός πλαισίου και περιορίζοντας νομικά εθιμικές πρακτικές (όπως η πολυγαμία). Ο έλεγχος των γυναικών και της σεξουαλικότητάς τους, ο οποίος προκύπτει από αυτές τις ρυθμίσεις, γίνεται ιστορικά αντιληπτός ως συνώνυμο της τάξης, της ισορροπίας και της ειρήνης[33]. Πρόκειται για μεγάλη πρόοδο όσον αφορά τις γυναίκες που εξηγεί γιατί ο Μωάμεθ μπορεί να θεωρηθεί ως «μια από τις μεγαλύτερες καθολικές φιγούρες του φεμινισμού»[34].

Το ΙΚ δεν προσδιορίζεται ως τέτοιο καθ’ οιονδήποτε τρόπο και δεν αναφέρεται στον «ισλαμικό φεμινισμό»· αλλά και αυτό θα αναζητήσει στο Κοράνι και, εξίσου, στις hadiths απαντήσεις στο ζήτημα της «γυναίκας». Το Χαλιφάτο μπορεί να δρα ενάντια στις γυναίκες υποστηρίζοντας ταυτόχρονα ότι τις τοποθετεί στο κέντρο της κοινωνίας και τις προστατεύει.

Τις προστατεύει; Και οι σιίτισσες, χριστιανές ή γεζίντι γυναίκες που δολοφονήθηκαν, βιάστηκαν ή έγιναν σκλάβες [δες το πρώτο μέρος]; Αν αξίζουν κάτι τέτοιο, αυτό συμβαίνει γιατί, στη λογική του ΙΚ, δεν ανήκουν νομικά στην κατηγορία «γυναίκες», η οποία περιλαμβάνει μόνο τις μουσουλμάνες γυναίκες. Αυτή την οπτική προφανώς μοιράζονται μεταξύ τους οι αγωνιστές και οι αγωνίστριες του Χαλιφάτου, με τις αλλοδαπές τζιχαντίστριες να την ενστερνίζονται περισσότερο[35].

«Αγωνίστριες» και «ενθουσιώδεις», διότι η ένταξή τους συνιστά σοβαρό ζήτημα. Εδώ ξανά, ο κυρίαρχος δυτικός λόγος υποδεικνύει περισσότερο να τις θεωρούμε ως θύματα φτηνής στρατολόγησης, χειραγώγησης ή εγκεφαλικής ασθένειας· οπωσδήποτε περισσότερο από ό,τι οι άνδρες, επειδή θεωρούνται λιγότερο ικανές να πάρουν τέτοιου είδους αποφάσεις. Και μετά, σύμφωνα με μια ουσιοκρατική αντίληψη ακόμα πολύ διαδεδομένη, «η γυναίκα» που δίνει ζωή δεν μπορεί εκ φύσεως να ενώσει τις δυνάμεις της με το στρατόπεδο του κακού και του θανάτου. Όμως, ας είμαστε βέβαιοι, το ΙΚ υιοθετεί παρόμοιες θέσεις.

Οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν το 10% των αλλοδαπών εθελοντών. Ανάμεσά τους, πολλές εκατοντάδες Δυτικές, εκ των οποίων πολλές Γαλλίδες και Βρετανίδες, στο μεγαλύτερο μέρος τους νέες (συχνά μεταξύ 15 και 25 ετών) και γενικά με καλύτερη εκπαίδευση από ό,τι οι ομόλογοί τους άνδρες, και πιο συχνά προερχόμενες από τις μεσαίες τάξεις. Για ορισμένες αυτή η επιλογή αποτελεί ένα είδος χειραφέτησης (ή, το λιγότερο, φυγής) από τον οικογενειακό και πολιτιστικό χώρο καταγωγής· το λιγότερο, μια πράξη αυτονομίας και ανάληψης ευθύνης «σε χτυπητή αντίθεση με την «πολιτιστική στρατηγική» ενός ισλάμ εγκατεστημένου στην Ευρώπη που προνομοποιεί καταρχήν τον άνδρα»[36].

Τα κίνητρά τους είναι παρόμοια με αυτά των ανδρών: αίσθημα αδικίας μπροστά στα δεινά του συριακού λαού, εξέγερση ενάντια στις διακρίσεις που υφίστανται οι μουσουλμάνοι στη Δύση, επιθυμία να παράσχουν μια συγκεκριμένη βοήθεια (περισσότερο ανθρωπιστική παρά στρατιωτική), αλλά και λαχτάρα να ζήσουν ελεύθερα τη θρησκεία τους (πλήρης κάλυψη χαρακτηριστικών, πλήρης μη ανάμειξη με άλλους, κλπ.).

Αν και μια χούφτα από αυτές, πολύ μηντιοποιημένη, εργάζεται για την αστυνομία της Ράκκα, η κύρια λειτουργία των γυναικών στο Χαλιφάτο απέχει μακράν από το να είναι δευτερεύουσα: είναι σύζυγοι και μητέρες. Γι’ αυτές τις γυναίκες που δεν μπορούν να χειριστούν το ΑΚ 47 στο μέτωπο, αυτή η λειτουργία αποτελεί μια μορφή τζιχάντ: «Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ευθύνη για εκείνη από το να είναι η γυναίκα του συζύγου της», και «το μεγαλείο της θέσης της, ο σκοπός της ύπαρξής της είναι το θείο χρέος της μητρότητας»[37].

Περισσότερο απαξιωμένος στις κοινωνίες μας, ο παραδοσιακός ρόλος της μητέρας/γυναίκας στην κουζίνα παρουσιάζεται από το Χαλιφάτο ως ο ρόλος «μιας επαναστάτριας σε μια κοινωνία ριζικά εναλλακτική»[38].

Κι έπειτα υπάρχει αυτή η περίεργη «τάση προς εξάρτηση»[39], αυτή η κατευναστική υποταγή. Αλλά η υποταγή της συζύγου προς τον σύζυγο δεν θα ήταν παρά σχετική, τυπική, καθώς και οι δύο είναι ευθέως υποταγμένοι στον Θεό (η Colette Guillaumin θα μιλούσε ίσως για «θεία οικειοποίηση»). Αλλά η επιλογή συζύγου δεν είναι άνευ σημασίας, διασχίζονται ήπειροι για να βρεθεί ο κατάλληλος. Δεν μιλάμε για κάποιο συγκεκριμένο άτομο, αλλά για τον ιδανικό άνδρα. Υπάρχει, ρισκάρει τη ζωή του στο πεδίο της μάχης στο όνομα του Θεού, είναι ο τζιχαντιστής: ένας άνδρας ευσεβής, ειλικρινής, τίμιος, πιστός, θαρραλέος, δυνατός, αρρενωπός και προστάτης, που πιστεύει στον γάμο και την οικογένεια[40]. Ένας άνδρας ο οποίος, οι αναγνώστες του Soral και του Zemmour το ξέρουν καλά, δεν υπάρχει πια στη Γαλλία. Εκατοντάδες νέες γυναίκες αναχωρούν για τη Συρία για να παντρευτούν και να κάνουν οικογένεια με τέτοιου είδους άνδρες. Πρόκειται για τον κύριο σκοπό τους[41]. Γραφεία συνοικεσίων έχουν ιδρυθεί σε πόλεις του Χαλιφάτου προκειμένου να διευκολύνουν την ένωση μεταξύ τζιχαντιστών, αλλά και με αυτόχθονες.

Οι πένες του ΙΚ συμφωνούν με τους αντιδραστικούς γάλλους συγγραφείς[42] διακηρύσσοντας «την αποτυχία του δυτικού φεμινιστικού μοντέλου»[43], το οποίο κατηγορούν ότι δεν σέβεται ούτε τις γυναίκες (υποχρεώνοντάς τες για παράδειγμα να στέκονται δίπλα στους άνδρες, εγκρίνοντας το γυμνό αλλά απαγορεύοντας τη niqab) ούτε την οικογένεια (gay γάμος, έκτρωση). Από την εκτίμηση, την οποία θα μπορούσαν να προσυπογράψουν ριζοσπάστριες φεμινίστριες, περί μιας ψευδούς ισότητας ολοένα πιο διεστραμμένης όσο τείνει να κάνει τις γυναίκες να πιστεύουν ότι είναι ελεύθερες, το ΙΚ περνάει σε έναν λόγο που υπόσχεται μια λογική διαφοράς και πραγματικής συμπληρωματικότητας των φύλων.

Δεν είναι εύκολο να σκουπίσεις με μια κίνηση του χεριού την «υποκουλτούρα του τζιχαντιστικού girl-power» ή της «ενδυνάμωσης με τζιχαντιστική σως» που εμφανίζεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης[44]. Ο φεμινισμός, έχοντας πραγματοποιήσει στη Δύση ένα μέρος του προγράμματός του, συχνά αντιμετωπίζεται ως καρικατούρα, όμως έχει γίνει συναινετικός, έχει αυτονόητα κεκτημένα, η ισότητα ανδρών-γυναικών διακηρύσσεται παντού, η «θεωρία του φύλου» διδάσκεται στα σχολεία… εντούτοις οι ανισότητες συνεχίζουν να υπάρχουν. Αυτές οι αντιφάσεις είναι βούτυρο στο ψωμί του ακραίου ισλάμ, το οποίο παίζει μουσική σε αντικομφορμιστικούς τόνους.

Αποδίδοντας τόσο μεγάλη σημασία στον γάμο μεταξύ των αγωνιστών του, στην οικογένειά τους (είδαμε στο πρώτο μέρος ότι θεσμοθέτησε διάφορα επιδόματα και μπόνους), το Χαλιφάτο αγκυρώνει αποφασιστικά το σχέδιό του στο μέλλον. Πρόκειται για τη διασφάλιση της παραγωγής μελλοντικών μαχητών και προλετάριων (το χάπι είναι προφανώς απαγορευμένο στην επικράτειά του). Οι γυναίκες τζιχαντίστριες, ένα είδος πρωτοπορίας, αποκτούν επομένως έναν διαβαθμισμένο ρόλο και αποτελούν πρόσωπα που χαίρουν ιδιαίτερου σεβασμού και προστασίας.

«Ιδιαιτέρως ελεγχόμενες, θέλετε να πείτε! Πατριαρχικός λόγος, υποκρισία και όλα αυτά!» Χωρίς καμία αμφιβολία, αλλά η ιδεολογία του Χαλιφάτου είναι έτσι φτιαγμένη που, ό,τι κι αν σκεφτόμαστε, λειτουργεί.

Η αυξανόμενη συμμετοχή τζιχαντιστριών γυναικών αποτελεί ωστόσο πηγή ανησυχίας για τους άνδρες τζιχαντιστές, διότι η γυναικεία πρωτοβουλία αναβιώνει πάντα στις μνήμες τους τις συγκρούσεις της Jahiliya[45]. Ο Olivier Roy φέρνει με αυτόν τον τρόπο στο νου, όσον αφορά το συριακό τζιχάντ, έναν «παράδοξο εκσυγχρονισμό».

Ένα Χαλιφάτο υπέρ της αντιπαγκοσμιοποίησης;

«Σε αντίθεση με την «παλιά al-Qaida που ήταν πυραμιδωτή, μυστική, αυταρχική, υπερεθνική, το Daesh υποστηρίζει ότι είναι σύγχρονο, ανοιχτό, ριζωμένο και αστικό»[46]

 

Αυτό που χτυπάει στο μάτι, όταν σκύβουμε πάνω από το Χαλιφάτο, είναι η κεντρικότητα της θρησκείας, η αποτρόπαιη βία και η αξίωση μη ανεκτικότητας. Κι όλο αυτό συνοδευόμενο από το ολοκληρωτικό όραμα μιας κοινωνικής αρμονίας, σε αναζήτηση εσωτερικής ισορροπίας[47].

Εντούτοις, εκτός του πλαισίου τους, ορισμένες πρακτικές και σχέδια του Χαλιφάτου βρίσκουν μια απρόσμενη ηχώ. Το πρόγραμμά του περιλαμβάνει πράγματι τον αγώνα ενάντια στη διαφθορά και τη χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία (απαγόρευση της τοκογλυφίας), τη δημιουργία εναλλακτικού νομίσματος (χρυσά, ασημένια και χάλκινα νομίσματα με αναφορές στα δηνάρια και τα dirhams των αββασσιδών, δηλαδή «αληθινό» χρήμα προκειμένου το ΙΚ να ξεφύγει από το κυρίαρχο νομισματικό σύστημα), την αναβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών, την αποκέντρωση της εξουσίας μέσω περιφερειακής αυτονομίας, την απόρριψη της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας (και της δημοκρατίας «συνολικά», το ΙΚ υπερασπίζεται ένα είδος «οργανικού κεντρισμού» υπό τη θεία κυριαρχία), την κατάργηση των συνόρων, τον αγώνα ενάντια στον ρατσισμό, χωρίς να ξεχνάμε την απόρριψη της φρενήρους κατανάλωσης και της υποταγής στις μάρκες.

Ένας λόγος που θα έμοιαζε ότι είναι ενάντια στην παγκοσμιοποίηση, αν είχε περισσότερες αναφορές στη Monde Diplomatique και τον Υποδιοικητή Μάρκος από ό,τι στο Κοράνι και τον Χαλίφη Ιμπραήμ. Ναι, το ΙΚ παρουσιάζεται ως μεσαιωνικό, αλλά σύγχρονο, «εξισωτικό, καθολικό και πολυφυλετικό»[48].

Οι λέξεις έχουν ακόμα κάποιο νόημα; Ούτε περισσότερο ούτε λιγότερο από πριν. Το ΙΚ, στη θεωρία ή στην πράξη, δεν επιδίδεται προφανώς στην κριτική του καπιταλισμού, αναζητάει (και μέσω αυτού ένα τμήμα της τοπικής αστικής τάξης) να τροποποιήσει ορισμένες όψεις που του φαίνονται λιγότερο νόμιμες, πιο ενοχλητικές, για προσαρμοστεί στις άλλες. Μολονότι ορισμένες πρακτικές είναι ακραίες, ο λόγος του συχνά συντονίζεται σε μεγάλα βάθη. Και αν ανακαλύπτουμε σε αυτόν τον λόγο πιο οικείες ρίμες, αυτό δεν αποτελεί τόσο «επανοικειοποίηση» όσο ισοπέδωση, προς τα κάτω, προς αυτό που δεν φέρει τίποτα το καινούργιο: η άκρα δεξιά καταγγέλλει επίσης εδώ και καιρό τις αποκλίσεις και τις υπερβολές του καπιταλισμού. Συμπεριλαμβανομένου του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού[49]· πηγή όλων των κακών, ειδικά αν του προσθέσουμε με ευκολία δόσεις συνωμοτισμού και αντισημιτισμού. Ταξικές σχέσεις, εκμετάλλευση, υπεραξία και άλλες παλιατζούρες πετιούνται επομένως στην αποχέτευση, το λεξιλόγιο απλοποιείται και όλοι συμφωνούν μεταξύ τους. Αλλά το ΙΚ, για να υπάρξει, πρέπει να επικεντρώσει τον λόγο του στο «κοινωνικό».

Απέναντι στη φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση δυτικής έμπνευσης που κυριαρχεί στον πλανήτη, το ΙΚ αντιπαραθέτει μια πλανητική εναλλακτική, μια άλλη παγκοσμιοποίηση που διεκδικεί ανοιχτά την καταστροφή των τοπικών ιδιαιτεροτήτων, σε πρώτο χρόνο στο εσωτερικό του ισλάμ όπου αντιμάχεται τις μυστικιστικές (σουφισμός) ή τις ιατρο-μαγικές (μαραμπουτισμός) πρακτικές.

Σε αυτό το πεδίο βρίσκεται σε ανταγωνισμό με την ουαχαμπιτική ιδεολογία, η οποία διαχέεται πλανητικά από τη σαουδαραβική μοναρχία. Η σαλαφιστική καθολικότητα του Χαλιφάτου είναι παρόλα αυτά διαφορετική, ανατρεπτική, αν όχι της αριστεράς, τουλάχιστον λαϊκίστικη (βρίσκεται σε αρκετά καλή συμφωνία με την παλιά σοσιαλιστική χροιά των μπααθικών κομμάτων) και του είναι εύκολο να χαρακτηρίζει τους Σαουδάραβες ως αποστάτες, διεφθαρμένους και συμμάχους των ΗΠΑ.

Για να ξεπεράσει τον άλλο ανταγωνιστή του, τη νεφελώδη al-Qaida, σε υποσχέσεις ακτινοβόλου μέλλοντος το ΙΚ επωφελείται της ελκτικής δύναμης που αντιπροσωπεύει η οικοδόμηση μιας συγκεκριμένης «ουτοπίας» επί τόπου. Γιατί, μολονότι οι αγωνιστές πιστεύουν στην ύπαρξη ενός άλλου κόσμου, εύχονται να μην περιμένουν μέχρι αύριο για να χτίσουν έναν καλύτερο κόσμο, και προτιμούν να ζήσουν από σήμερα σύμφωνα με την πίστη τους. Οικοδομώντας το Χαλιφάτο, αποδεικνύουν τη δυνατότητα να δράσουν εδώ και τώρα για να αλλάξουν τον κόσμο.

Ποια αλλαγή; Καθώς οι υποσχέσεις για ένα σαγηνευτικό αύριο δεν έχουν μεγάλη επιτυχία, το σύνθημα του Χαλιφάτου είναι «Ανοίγουμε τον δρόμο προς τα πίσω!». Στο ισλαμικό Κράτος όπως και στη Γαλλία, οι νέοι αντιδραστικοί δεν είναι (μόνο) διανοούμενοι, αλλά και αγωνιστές, που έχουν αποπολιτικοποιηθεί προσβλέποντας σε αξίες, σε μια ηθική: born again σαλαφιστές, Manif pour Tous, υπεράσπιση της οικογένειας, των παραδόσεων, της περιοχής, του εδάφους, κλπ. Αν η ανάδυση του καπιταλισμού –ο οποίος όμως έχει γίνει αξεπέραστος ως ορίζοντας–  είναι η αιτία όλων των δεινών, τι να κάνουμε αν όχι να επιστρέψουμε προς «τα πίσω» και, σε αυτή την περίπτωση, γιατί όχι στον Μεσαίωνα; Όσο διαρκέσει, θα πρόκειται για Χρυσή Εποχή.

Γι’ αυτούς τους αγωνιστές, το Χαλιφάτο είναι η Dawla. Ο όρος μεταφράζεται γενικά ως Κράτος, αλλά έτσι υποτιμάται «η ιδέα της επανάστασης, δηλαδή η ανατροπή του κόσμου προς την κατεύθυνση της ευλάβειας και του θείου νόμου»[50]. Επανάσταση ή αποκατάσταση της παλιάς τάξης; Στο πρώτο μέρος, πήραμε από το Guépard το φημισμένο ρητό «Για να παραμείνουν όλα όπως πριν, πρέπει όλα να αλλάξουν» και προσθέσαμε ότι το «όπως πριν» ήταν σημαντικό. Το ΙΚ προτείνει μια προκαπιταλιστική ταυτότητα, το ιδανικό μιας Αραβίας του 7ου αιώνα, το ιδανικό των εμπόρων και των πολεμιστών· μαγική φόρμουλα για να δώσει ξανά νόημα στη ζωή μιας νεολαίας χαμένης και υποταγμένης στις αξίες της νεωτερικότητας: ατομισμός, υλισμός, κατανάλωση και ηδονισμός[51].

Εντούτοις, παρά τον σεπαρατισμό και την υπερβολή του, ο χαλιφικός λόγος, όπως ο πιο λογικός εναλλακτισμός στον οποίο είμαστε συνηθισμένοι, αποτελεί λόγο που παράγεται από το κυρίαρχο σύστημα και το σχέδιό του είναι μια εναλλακτική στο εσωτερικό αυτού που υπάρχει. Το Χαλιφάτο δεν μπορεί να επιβιώσει παρά οικονομικά συνδεδεμένο με τον υπόλοιπο καπιταλιστικό κόσμο. Η προτίμηση των τζιχαντιστών για τους σκλάβους δεν τους οδηγεί εντούτοις στην καθιέρωση ή την αποκατάσταση ενός «σκλαβογενούς τρόπου παραγωγής» και η μισθωτή σχέση βασιλεύει στη Μοσούλη όπως και στο Μιλάνο. Όνειρο αφυπνισμένων και νέα φάση του εφιάλτη, αυτή η γιγάντια αντιδραστική ZAD γύρω από τον Τίγρη και τον Ευφράτη δεν μπορεί να γίνει κατανοητή και να πολεμηθεί ως τέτοια παρά μόνο ως εφιαλτική παραλλαγή μιας παγκόσμιας καπιταλιστικής τάξης, της οποίας εμφανίζεται ως εχθρός.

Μπροστά στην αβεβαιότητα

«Όχι κομμουνισμός στο ισλάμ»

Fatwa του Πανεπιστημίου al-Azhar, 1948.

 

Ελπίδα για ορισμένους, τρόμος για πολλούς περισσότερους, το ΙΚ δεν είναι η Ρωσία του 1919 και σε κάθε περίπτωση η παρτίδα δεν εξελίσσεται καλά όσον αφορά ένα Κράτος που δεν μπορεί να επωφεληθεί  ούτε κάποιου τεράστιου μεγέθους ούτε κάποιας απόστασης της επικράτειας όπου οικοδομεί την «ουτοπία» του. Η σχετική είσοδος της Τουρκίας στη διεθνή συμμαχία ενάντια στο Daesh αλλάζει τα δεδομένα διαταράσσοντας ή μπλοκάροντας τις κρίσιμες ροές. Αναμφίβολα, περνώντας ο χρόνος ιδιαίτερα γρήγορα αυτά τα τελευταία χρόνια, το Χαλιφάτο δεν μπόρεσε να το ευχαριστηθεί. Χωρίς ιστορική έκπληξη μεγάλου μεγέθους, όπως η κατάρρευση του συριακού στρατού, ακολουθούμενη από την πτώση της Δαμασκού και την αποσταθεροποίηση του Λιβάνου, της Ιορδανίας ή της Σαουδικής Αραβίας[52], η επιβίωση μεσοπρόθεσμα αυτού του Κράτους δεν είναι πολύ πιθανή.

Το ΙΚ στην πραγματικότητα πήρε την ισχύ, το πρεστίζ και την περιουσία του από τις πολεμικές κατακτήσεις του. Η στασιμότητα στο μέτωπο, οι τακτικές υποχωρήσεις και οι ασταμάτητοι βομβαρδισμοί θα είναι η ήττα του.

Μετά από μια μακρά περίοδο containment οι Δυτικοί φαίνεται ότι έχουν αποφασίσει να περάσουν στο rollback του ΙΚ. Η μέχρι τώρα στρατηγική τους ήταν συνετή, να κάνουν την καθημερινή ζωή του τοπικού πληθυσμού πιο δύσκολη: από το καλοκαίρι 2014, μεταξύ των πρώτων στόχων της USAF ήταν οι κεντρικές εγκαταστάσεις παροχής ηλεκτρισμού, οι μύλοι και τα σιλό με σιτηρά. Ο πολλαπλασιασμός αυτών των αεροπορικών επιδρομών από το φθινόπωρο 2015 και η προέλαση των κουρδικών και σιιτικών στρατευμάτων προκάλεσαν την έξοδο των πληθυσμών προς το εσωτερικό της επικράτειας του Χαλιφάτου, με τη διοίκησή του να πρέπει να υποστηρίξει τις απώλειες εσόδων και τη διαχείριση των προσφύγων. Το ιατρικό υλικό γίνεται σπάνιο (το ΙΚ ζήτησε έναν χειρουργικό θάλαμο ως λύτρα για έναν όμηρο[53]), η προμήθεια τροφίμων περιπλέκεται, οι φόροι αυξάνουν και πρέπει να πληρωθούν εκ των προτέρων, κλπ[54]. Οι δυσκολίες στο μέτωπο υποχρεώνουν τις αρχές σε ορισμένες ζώνες να καταφεύγουν σε υποχρεωτική στρατολόγηση, κάτι που προκαλεί λιποταξίες από την πλευρά των κληρωτών.

Στην πραγματικότητα, είναι η διαδικασία κανονικοποίησης και κρατικοποίησης, την οποία αποπειραθήκαμε να σκιαγραφήσουμε στο πρώτο μέρος, που τίθεται σε κίνδυνο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, συρρικνώνονται οι «κοινωνικές» ικανότητές του Χαλιφάτου οι οποίες ήταν η δύναμή του· δεν θα μπορέσει να τις αντισταθμίσει παρά μόνο με αύξηση των φόρων και της καταστολής. Κάτι που θα προκαλέσει τη μεταστροφή ενός μέρους του πληθυσμού και ορισμένων φυλάρχων. Διακινδυνεύεται έτσι η εκ νέου εμφάνιση αποκλίνοντων συμφερόντων (για παράδειγμα μεταξύ τοπικών αρχόντων και ξένων τζιχαντιστών).

Η δυτική στρατηγική δεν είναι πολύ διακριτική, αλλά χωρίς αμφιβολία αποδίδει. Εκτός κι αν, εξαιτίας της ύπαρξης νεκρών αμάχων από τους βομβαρδισμούς και την προέλαση κουρδικών και σιιτικών στρατευμάτων, προκαλέσει το αντίστροφο αποτέλεσμα και προσδέσει τους κατοίκους στο άρμα του Χαλιφάτου. Οι πιθανότητες να πειστούν για τις ωφέλειες της δημοκρατίας και της λαϊκότητας είναι αντίθετα αρκετά μικρές. Όπως είναι και οι πιθανότητες της επιστροφής μιας διαρκούς ειρήνης σε όλη την περιοχή. Αν και καταδικασμένο, το Χαλιφάτο δεν θα πεθάνει γρήγορα (και θα συνεχίσει να υπάρχει ενδεχομένως με διαφορετικές μορφές, σε άλλες ηπείρους). Όσον αφορά τους αλλοδαπούς εθελοντές, δεν φαίνεται να ριζοσπαστικοποιούνται λιγότερο από το θέαμα…

Αποτελώντας ουτοπικό σχέδιο οικοδόμησης ενός Κράτους σε εντελώς νέες βάσεις, το ΙΚ σηματοδοτεί λιγότερο τη ριζοσπαστικοποίηση του ισλάμ και περισσότερο την ισλαμοποίηση της εξέγερσης, ηχώ ενός διαχωρισμού με βάση τα θρησκευτικά πιστεύω ο οποίος δρα σχεδόν παντού, από την αμερικάνικη συντηρητική δεξιά μέχρι τα γαλλικά προάστια. Η βία της δεν άπτεται ενός εξτρεμισμού που προσιδιάζει στο ισλάμ, αλλά στο γεγονός ότι ο θρησκευτικός φανατισμός απελευθερώνεται μέσα σε ένα πλαίσιο εμφύλιου πολέμου και ξένων επεμβάσεων.

Θα ήταν πολύ κρίμα και επιβλαβές, το επόμενο διάστημα, η κοινωνική διαμαρτυρία να εξαντληθεί σε μορφές που σήμερα σκιαγραφεί το ΙΚ. Ας ελπίσουμε ότι δεν πρόκειται παρά για ένα κακό σκαρίφημα που θα καταλήξει στα σκουπίδια. Κάθε εποχή παράγει έναν τύπο αντεπανάστασης που της προσιδιάζει. Γενικά, η αντεπανάσταση ερχόταν να συντρίψει και να μεταστρέψει την εξέγερση των προλεταριακών μαζών, εκτός κι αν εξέφραζε τα ίδια τα όρια του κινήματος. Τώρα, στις αρχές του 21ου αιώνα, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι οι αντεπαναστικές μορφές είναι δραματικά προληπτικές.

Τι θα προκύψει από αυτή τη συνθήκη; Αντίποινα, νέες σφαγές, νέα αυταρχικά καθεστώτα, μίσος, πικρία, και…

Με το πρόσχημα ότι πλησιάζει το τέλος του άρθρου, δεν θα υποκύψουμε σε μια βολική αισιοδοξία που θα μας επέβαλε να καταλήξουμε, παρόλα αυτά, στο αναπόφευκτο της επανάστασης. Κάποιες βεβαιότητες, ωστόσο. Η κατάρρευση του Χαλιφάτου δεν θα ρυθμίσει καμία από τις αιτίες που ευνόησαν  την ανάδυση και την επιτυχία του. Η λύση δεν θα σχεδιαστεί μόνο στη Μέση Ανατολή. Μια περίοδος πολέμου είναι τόσο περισσότερο απεχθής όσο είναι εμφύλια και θρησκευτική και γενικά λίγο ευνοϊκή για το προλεταριάτο. Αλλά είναι επίσης μια περίοδος μεγάλης αβεβαιότητας που ορισμένες φορές δεν αποκρύπτει παρά μόνο πολύ ατελώς τις βαθιές σχέσεις που δομούν την κοινωνία…

 

Tristan Leoni, Δεκέμβριος 2015

 

 

[1] Δες το πρώτο μέρος αυτής της σειράς κειμένων για το ΙΚ με τίτλο Χαλιφάτο και Βαρβαρότητα (πρώτο μέρος).

[2] Καθισμένοι πίσω από τους υπολογιστές μας, θα προτιμούσαμε να προτιμούν τον κομμουνισμό ή να τείνουν να τον εφαρμόσουν.

[3] Olivier Hanne, Thomas Flichy de la Neuville, L’État islamique. Anatomie du nouveau Califat, Bernard Giovanangeli Editeur, 2015, σελ.100.

[4] Δεν νομίζουμε ότι το ΙΚ ερμηνεύεται με μυστικές συνομωσίες, τις οποίες θα έπρεπε να αποκαλύψουμε για να επιλυθεί η κρίση. Από το 2006 ως το 2015, πολλές χώρες διαδοχικά του παρείχαν διακριτικά βοήθεια με πολύ διαφορετικές και συχνά έμμεσες μορφές: προσφέροντας εκατομμύρια δολλάρια, κλείνοντας τα μάτια στην τάδε διακίνηση, επικεντρώνοντας την καταστολή σε άλλες ομάδες κλπ. Η υποστήριξη στους εχθρούς των εχθρών του και η συντήρηση της μεταξύ τους αντιπαλότητας αποτελούν κλασσικές τακτικές  (η στήριξη του Ισραήλ στη νεαρή Χαμάς δεν αρκεί για να εξηγήσει την επιτυχία που γνώρισε αυτό το κόμμα). Αλλά το αρχικά σεμνό αντάρτικο κίνημα, χρήσιμο μερικές φορές, έγινε ένα αυτόνομο πρωτο-κράτος με υπέρμετρες φιλοδοξίες.

[5] Ξαναδιάβασε το παράθεμα του Maxime Rodinson στην εισαγωγή του πρώτου μέρους.

[6] Οι δυνάμεις που βρίσκονται στο πεδίο μοιάζουν να αντιμάχονται για τον έλεγχο των ζωτικών εγκαταστάσεων (πηγάδια πετρελαίου, διυλιστήρια, φράγμα της Μοσούλης) χωρίς αυτές να πειραχτούν. Οι Δυτικοί αρνούνται μέχρι στιγμής να βομβαρδίσουν τα πηγάδια πετρελαίου του ΙΚ και περίμεναν μέχρι το φθινόπωρο του 2015 για να επιτεθούν στα ιδιωτικά βυτιοφόρα.

[7] Olivier Hanne, Thomas Flichy de la Neuville, ό.π., σελ.101

[8] Pierre-Jean Luizard, ό.π., σελ. 26

[9] Σε αντίθεση με τις κουρδικές οργανώσεις που εξήγγειλαν την αναγνώριση των διεθνών συνόρων και μπήκαν ιδιαίτερα στη διαδικασία να ορθώσουν αυτά που χωρίζουν συριακό και ιρακινό Κουρδιστάν.

[10] Olivier Hanne, Thomas Flichy de la Neuville, ο.π. σελ.178.

[11] Σε αυτή τη χώρα, σε αντίθεση με την Τυνησία ή την Αίγυπτο, και για διάφορους λόγους, ο στρατός αποφάσισε να μην εγκαταλείψει τον δικτάτορα που βρισκόταν στην εξουσία.

[12] Δεν αναφερόμαστε εδώ στην αυτοάμυνα που μπόρεσαν να προβάλλουν οι διαδηλωτές ή οι χωρικοί.

[13] Olivier Hanne, Thomas Flichy de la Neuville, ο.π., σελ. 25-26.

[14] Valérie Clerc, « L’habitat des pauvres à Damas : de la crise du logement vide à la recrudescence des quartiers informels », Les Carnets de l’Ifpo, Οκτώβριος 2012.

[15] Frantz Glasman, « Deïr ez-Zor, à l’est de la Syrie. Des islamistes, des tribus et du pétrole… », 8 Δεκεμβρίου 2013, http://syrie.blog.lemonde.fr.

[16] Pierre-Jean Luizard, ό.π., σελ. 35. Η εμπειρία της Rojava εγγράφεται σε ένα άλλο πλαίσιο. Κατόπιν συμφωνίας, τα στρατεύματα του ΡΚΚ αντικατέστησαν τα στρατεύματα της Δαμασκού τα οποία αποχώρησαν μερικώς από εκείνη τη ζώνη. Κάθε θεσμικό κενό αποφεύχθηκε επομένως και η εξεγερσιακή διαδικασία έλαβε τέλος. Το ΡΚΚ στη συνέχεια εγκαθίδρυσε το «ελευθεριακό» κομμουναλιστικό πρόγραμμά του. Όσον αφορά την «αραβική Άνοιξη», αντίθετα με τον πραγματισμό της al-Qaida και της al-Nosra, οι οποίες διέβλεψαν μια εξέλιξη που θα μπορούσε να καταλήξει προς όφελός τους, αυτό που τότε αποτελούσε μόνο το Ισλαμικό Κράτος του Ιράκ την καταδίκασε ως αντι-ισλαμική. Abdel Bari Atwan, Islamic State. The Digital Caliphate, Saqi, 2015, σελ. 69-71.

[17] Γι’ αυτό το ζήτημα, διαβάστε ειδικά το Philippe-Joseph Salazar, Paroles Armées, Paris, Lemieux Editeur, 2015.

[18] Olivier Hanne, Thomas Flichy de la Neuville, ό.π., σελ.6.

[19] Jean-Pierre Filiu, L’Apocalypse dans l’islam, Fayard, 2008, σελ. 289.

[20] Να σημειωθεί όμως ότι, προς στιγμήν, αν και διαθέτει ένα Rolex, δεν έχει iPhone, δεν μένει σε παλάτι αλλά κρύβεται από τα drones, δεν κυκλοφορεί με λιμουζίνα αλλά με ένα Toyota pick-up.

[21] Jean-Pierre Filiu, ό.π., σελ. 288.

[22] Σύμφωνα με το Κοράνι και τις hadiths είναι στη Sham (Συρία) που θα λάβουν χώρα οι κρίσιμες μάχες του τέλους του κόσμου μεταξύ μουσουλμανικών και ρωμαϊκών στρατευμάτων (οι Βυζαντινοί ή το ΝΑΤΟ ανάλογα με τις ερμηνείες), του Σατανά και σία.

[23] Philippe-Joseph Salazar, ό.π., σελ. 216.

[24] Και άλλες ένοπλες ισλαμικές οργανώσεις, ιδιαίτερα το Μέτωπο Al-Nosra, δέχονται αλλοδαπούς εθελοντές, αλλά λιγότερους σε αριθμό.

[25] Η “αποριζοσπαστικοποίηση” για την οποία γίνεται πολύς λόγος, και η οποία δεν εφαρμόζεται προς το παρόν παρά μόνο στους εθελοντές, προέρχεται από πειραματικά ευρωπαϊκά πρότζεκτ που προορίζονταν να “θεραπεύσουν” τους νεοναζί. Για τους τωρινούς ειδικούς, το πρόβλημα της “ριζοσπαστικοποίησης”, διαδικασία που απολήγει σε σε βίαιη δράση, μπορεί επίσης να άπτεται των οργανωμένων της άκρας δεξιάς ή της άκρας αριστεράς, των ισλαμιστών ή των υπερασπιστών των ζώων. Farhad Khosrokhavar, Radicalisation, Éditions de la Maison des sciences de l’homme, 2014.

[26] Σύμφωνα με μια έρευνα πάνω στα προπαγανδιστικά βίντεο του ΙΚ, το 52% των εικόνων αναφέρονταν στον “ουτοπικό κόσμο” του Χαλιφάτου, 37% στον πόλεμο και 2% σκηνοθετούσαν αποτρόπαιες βιαιότητες. Δείτε David Thomson, Le Secret des sources, France Culture, 12 Δεκεμβρίου 2015.

[27] David Thomson, Les Français jihadistes, Les Arènes, 2014.

[28] Farhad Khosrokhavar, « Qui sont les jihadistes français ? », 20 Νοεμβρίου 2015 http://www.scienceshumaines.com.

[29] Olivier Hanne, Thomas Flichy de la Neuville, ό.π., σελ. 150. Δεδομένων των δυνάμεων που βρίσκονται στο πεδίο, μπορούμε να συμπεράνουμε πως υπήρξε τουλάχιστον ίδιος αριθμός Κούρδων στις τάξεις του ΙΚ και των YPG.

[30] Philippe-Joseph Salazar, ό.π., σελ. 212, 222.

[31] Laurent Bonelli, « Brigadistes, djihadistes », Le Monde Diplomatique, Αύγουστος 2015.

[32] Géraldine Casutt, « Pourquoi les jeunes filles rejoignent les rangs de l’État islamique », madame.lefigaro.fr, 14 Δεκεμβρίου 2015.

[33] Fatima Mernissi, Sexe idéologie islam, Tierce, 1983, σελ. 31, 83-84, 88.

[34] Zahra Ali, Féminismes islamiques, La Fabrique, 2012, σελ. 61.

[35] Παράδοξο; Στο όνομα της εργατικής τάξης, το ΚΚΓ έσπαγε τις απεργίες και έβρισκε εργάτες να το υποστηρίξουν.

[36] Philippe-Joseph Salazar, ό.π., σελ. 142.

[37] Brigade Al-Khansaa, Women of the Islamic State, A manifesto on women, 2015 (έκδοση αγωνιστριών του ΙΚ). http://www.quilliamfoundation.org/wp/wp-content/uploads/publications/free/women-of-the-islamic-state3.pdf.

[38] Interview de Géraldine Casutt, Le Nouvel Observateur, 9 Απριλίου 2015.

[39] Ο.π.

[40] Farhad Khosrokhavar, « Qui sont les jihadistes français ? », ό.π.

[41] Η φήμη για ένα “τζιχάντ του σεξ” για την “ανάπαυση του πολεμιστή”, η οποία έχει κυκλοφορήσει εδώ και καιρό, αποτελεί επινόηση.

[42] Διευκρινίζουμε ότι ο Alain Soral, για τον οποίο το ΙΚ είναι μια μαριονέτα στα χέρια της Μοσάντ, καταγγέλλεται στο Dar-al-Islam no7 ως φιλο-ιρανός «άπιστος συνωμότης».

[43] Ταξιαρχία Al-Khansaa, ό.π.

[44] Hélène Février, Sylvie Braibant, « Les sirènes pseudo-féministes du djihadisme », http://information.tv5monde.com, 20 Νοεμβρίου 2015.

[45] Fatima Mernissi, ό.π.., 1983, σελ. 88.

[46] Olivier Hanne, Thomas Flichy de la Neuville, ό.π., σελ. 114.

[47] Για μια συντρόφισσα, ας κάνουμε εδώ μια μικρή προβοκάτσια, αυτή «η αναζήτηση της καθαρότητας του να ζεις μαζί» αντηχεί ένα φορμαλισμό που μπορεί να βρεθεί στους χώρους των οργανωμένων. Κωδικοποιώντας ποιος θα παίρνει τον λόγο, το λεξιλόγιο, τις συμπεριφορές, πρόκειται, με κάθε τίμημα, για την αποφυγή της σύγκρουσης, της fitna.

[48] Olivier Hanne, « Le rêve d’Etat du djihadisme », Diplomatie, n° 77, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2015, σελ. 44.

[49] Με τον ίδιο τρόπο, αν μια πτέρυγα της άκρας δεξιάς ενδιαφέρθηκε για τον αγώνα της ZAD, είναι γιατί διέκρινε εκεί έναν πολιτικό και ρητορικό προσανατολισμό που είναι δικός της: οικολογία, περιοχή, κοινότητες χωρικών, κλπ.

[50] Olivier Hanne, « Le rêve d’Etat du djihadisme », Diplomatie, n° 77, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2015, σελ. 44.

[51] Η κριτική της νεωτερικότητας δεν είναι κριτική της τεχνολογίας. Σε αυτό το σημείο το ΙΚ αναγνωρίζει την πρόοδο της Δύσης, αλλά την ερμηνεύει με τη λεηλασία των αραβο-μουσουλμανικών γνώσεων από τους Ευρωπαίους από τον Μεσαίωνα και μετά.

[52] Ή απρόβλεπτος 3ος Παγκόσμιος Πόλεμος μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσίας επιβεβαιώνοντας τη χαλιφική εσχατολογία.

[53] Luc Mathieu, « A Raqqa, l’ambiance s’est tendue, la paranoïa grandit », Libération, 16 Σεπτεμβρίου 2015.

[54] « Finances de l’EI : la guerre secrète », Le Monde, 29-30 Νοεμβρίου 2015.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s