Home

Το πρωτότυπο κείμενο με τίτλο Califat et barbarie (première partie) δημοσιεύτηκε στο ddt21.noblogs.org, θερμές ευχαριστίες στην Α. για τη βοήθεια στη μετάφραση. 

Οι Άραβες, είτε ως μισθοφόροι είτε ως βοηθητικό προσωπικό, αποτέλεσαν απαραίτητο στήριγμα των μεγάλων αυτοκρατοριών. Εξαργύρωναν τους ανταγωνισμούς τους, φοβούνταν τις εξεγέρσεις τους, εκμεταλλεύονταν τις διαφυλετικές διαμάχες τους. Γιατί λοιπόν κι αυτοί να μην εκμεταλλευτούν την αξία τους για δικό τους όφελος; Γι’ αυτό θα χρειαζόταν ένα ισχυρό Κράτος που θα ένωνε τους Άραβες. Που θα μπορούσε να διασφαλίσει το εμπόριο και τον πλούτο που αποκτήθηκε, να στρέψει προς τα έξω την απληστία των φτωχότερων Βεδουίνων, τουλάχιστον στον βαθμό που αυτή αποτελεί εμπόδιο για την εμπορική δραστηριότητα των ίδιων των Αράβων. Τα Κράτη της Νότιας Αραβίας, άκρως αποικιοκρατικά προς τους νομάδες, τελείως διαχωρισμένα από τους Βεδουίνους παρά τη μακρινή τους συγγένεια, απέτυχαν σε αυτή την αποστολή τους.
Ένα αραβικό Κράτος καθοδηγούμενο από μια αραβική ιδεολογία, προσαρμοσμένο στις νέες συνθήκες, αλλά που παρόλα αυτά θα παρέμενε ακόμα κοντά στο περιβάλλον των βεδουίνων που θα έπρεπε να πλαισιώσει, αποτελώντας μια δύναμη εξίσου σεβαστή με τις μεγάλες αυτοκρατορίες, αυτή ήταν και η μεγάλη ανάγκη της εποχής. Οι δρόμοι ήταν ανοιχτοί για εκείνον τον έξυπνο άνθρωπο που θα ήξερε καλύτερα από κάποιον άλλο να την ικανοποιήσει. Κι αυτός ο άνθρωπος επρόκειτο να γεννηθεί.

Maxime Rodinson, Mahomet, 1961, σελ.58-59.

Η γέννηση ενός Κράτους δεν είναι ούτε συχνή ούτε συγκινητική. Και το πρόωρο, το προ-Κράτος, αν και εύθραυστο, είναι ήδη ενοχλητικό.

Κατά την τρέχουσα αναδιάρθρωση στην Εγγύς Ανατολή, γινόμαστε μάρτυρες της συγκρότησης νέων οντοτήτων, με πιο γνωστές αυτές του Ισλαμικού Κράτους (ΙΚ) και της Rojava (δυτικό Κουρδιστάν). Αυτή η τελευταία, υπόδειγμα δημοκρατίας και φεμινισμού, θα λειτουργούσε ως ανάχωμα στη βαρβαρότητα της πρώτης. Διότι το Ισλαμικό Κράτος είναι ένα τέρας, κι οι εικόνες το αποδεικνύουν. Όλα το αποδεικνύουν. Θα έπρεπε εξάλλου να το αποκαλούμε Daech[1], γιατί δεν φέρει καμιά από τις «ευγενείς» ποιότητες του Κράτους και δεν έχει «τίποτα να κάνει» με το Ισλάμ. Αυτή η εξήγηση θα έπρεπε να αρκεί. Εντούτοις, δεν είναι επαρκής ώστε να καταλάβουμε γιατί και πώς, τους τελευταίους μήνες, οκτώ ή δέκα εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε μια επικράτεια που βρίσκεται σε πόλεμο με τον υπόλοιπο πλανήτη. Αναμφίβολα, οι μέρες του Χαλιφάτου είναι μετρημένες, αλλά το ίδιο το ερώτημα θα παραμείνει: Γιατί λειτουργεί;

Το ΙΚ προσελκύει όλα τα βλέμματα, αλλά η εικόνα του είναι συγκεχυμένη. Η αντανάκλαση που φτάνει σε εμάς μέσα από τα μήντια αφορά ένα πανηγύρι θηριωδιών προσεκτικά σκηνοθετημένων ή πολεμικά επεισόδια που επιλέχθηκαν σύμφωνα με σκοτεινά πολιτικό-στρατιωτικά συμφέροντα, όπως για παράδειγμα η μάχη του Kobané. Όμως ανάμεσα στις «αντάρτικες» ομάδες που αναδείχθηκαν κατά τη διάρκεια της συρο-ιρακινής σύγκρουσης, το ΙΚ είναι επίσης το μόνο που επιχειρεί να δημιουργήσει μια δομή κρατικού τύπου, και στηρίζεται σ ένα πολιτικό πλάνο, δομημένο και φιλόδοξο[2]: η επανίδρυση του Χαλιφάτου που εξαφανίστηκε το 1258· κάτι που υπονοεί μια κριτική του κόσμου, του τρόπου με τον οποίο αυτός λειτουργεί, της Δύσης, της δημοκρατίας, του εθνικισμού κ.λπ. Δηλαδή, μια κριτική του καπιταλισμού; Οπωσδήποτε όχι, αλλά περισσότερο μια κριτική ορισμένων από τα κακά και τις υπερβολές του, αυτά που θα εμπόδιζαν την ελεύθερη και αρμονική λειτουργία μιας ονειρικής χαλιφικής κοινωνίας… και οπωσδήποτε της οικονομίας της.

 

μέρος πρώτο: περί Κράτους

«Αυτή τη στιγμή, το καλύτερο θα ήταν μια αυταρχική εξουσία που θα ήταν όμως πολύ καλή, αγαπητή και δίκαιη».

Lilo Pempeit στο γιο του Rainer Werner, 1977.

Δε θα ασχοληθούμε εκ νέου με την καταγωγή και τον αιώνια τεχνητό χαρακτήρα των Κρατών και των συνόρων της περιοχής, ούτε με τις εξεγέρσεις του 2011 οι οποίες, στη Συρία και το Ιράκ, άνοιξαν τον δρόμο για έναν εμφύλιο πόλεμο, ο οποίος γρήγορα εξελίχθηκε σε στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ πολλών πλευρών εμπλέκοντας ένα πλήθος τοπικών και διεθνών παραγόντων με ρευστές στρατηγικές και συμμαχίες.

H ίδια η γενεαλογία του ΙΚ -στην αρχή, επρόκειτο για το ιρακινό παρακλάδι της al-Qaïda, το οποίο στη συνέχεια αυτονομήθηκε- είναι πολύ σύνθετη[3] αλλά δεν απασχόλησε πολύ κόσμο πριν τα στρατεύματά του πετύχουν μια σειρά εντυπωσιακών νικών το καλοκαίρι του 2014.

Το στρατιωτικό ζήτημα

To IK αποτελούσε στην αρχή μόνο μια ένοπλη αντιστασιακή ομάδα κατά της αμερικάνικης κατοχής στο Ιράκ (επομένως μια τρομοκρατική ομάδα). Όμως, από το 2009 και μετά, επωφελήθηκε από την προσχώρηση χιλιάδων σουνιτών πολιτοφυλάκων και εκατοντάδων πρώην αξιωματικών του ιρακινού στρατού[4].

Το ΙΚ, άκρως αποτελεσματικό από στρατιωτικής άποψης, θεωρήθηκε από ένα μεγάλο μέρος του σουνίτικου ιρακινού πληθυσμού ως «απελευθερωτικός στρατός» και εορταζόταν ως τέτοιος[5], ενώ πολλοί φύλαρχοι επέλεξαν να δηλώσουν υποταγή. Αυτό εξηγεί και το γεγονός ότι πολλές περιοχές έπεσαν στα χέρια του τόσο εύκολα (για παράδειγμα η Μοσούλη) και ότι τα στρατεύματα στα περίχωρα της Βαγδάτης (σιίτες) αντιστάθηκαν λίγο.

Έτσι, περιήλθε στην κατοχή του ΙΚ ένα σημαντικό οπλοστάσιο, το οποίο θα χρησιμοποιήσει για την  προέλασή του στη Συρία από το 2013 και μετά: σ’ αυτή τη χώρα, μικρές πόλεις και χωριά καταλαμβάνονται ύστερα από βίαιες μάχες με άλλες ισλαμικές ομάδες ή χάρις στην προσχώρησή τους. Μέσα σε αυτό το διάχυτο χάος, η ικανότητα του ΙΚ να επιβάλλεται και να συντηρεί μια εφοδιαστική αλυσίδα το έκαναν ιδιαιτέρως δημοφιλές στον πληθυσμό. Οι επιθέσεις κατά της Rojava και του καθεστώτος της Δαμασκού θα έρθουν σε δεύτερο χρόνο.

Ας σημειωθεί εδώ πως το ΙΚ μοιάζει να δίνει μεγάλη προσοχή στην επιβίωση των μαχητών του μη διστάζοντας να προβεί σε εγκατάλειψη θέσεων αν χρειαστεί (το ζήτημα των επιθέσεων αυτοκτονίας είναι άλλης τάξης). Σύμφωνα με υπολογισμούς, αυτός ο στρατός  αριθμεί από 30.000 έως 100.000 άντρες: πολλούς παλιούς ιρακινούς αντάρτες, άραβες και κούρδους και τουλάχιστον 20.000 ξένους εθελοντές. Oι μισθοί τους καταβάλλονται κανονικά, γεγονός που περιορίζει τις λεηλασίες, τις κλοπές και τους εκβιασμούς που συνήθιζαν να κάνουν άλλες αντάρτικες ομάδες.

Η αδίστακτη και αιμοδιψής φήμη των στρατευμάτων του συντηρείται εσκεμμένα. Το ΙΚ, μην έχοντας υπογράψει τις Συνθήκες της Γενεύης, δεν σέβεται κανένα «δίκαιο» πολέμου, οπωσδήποτε εναντίον αυτών που κρίνει ως άπιστους ή αποστάτες. H μεταχείριση των αντιπάλων του, όποια κι αν είναι τα έργα τους, γίνεται με μια κρούστα σεβασμού.

Η διαχείριση της επικράτειας

Η επανίδρυση του Χαλιφάτου, υπό το όνομα του Ισλαμικού Κράτους, ανακηρύχθηκε τον Ιούνιο του 2014 στο Μεγάλο τζαμί του al-Nuri στη Μοσούλη. Έκτοτε, η διαμάχη πάνω στον όρο «Κράτος» δεν έχει σταματήσει[6].

Αν η λέξη περιγράφει μια ορισμένη επικράτεια, στο εσωτερικό της οποίας μια κυρίαρχη εξουσία επιβάλλει τους νόμους της σε έναν σταθερό πληθυσμό, διαθέτει στρατό, νόμισμα και οικονομία, το ΙΚ μοιάζει περισσότερο με Kράτος συγκρινόμενο με ορισμένες οντότητες που σήμερα (λίγο ή πολύ) αναγνωρίζονται διεθνώς ως τέτοιες (Λιβερία, Σομαλία, Υεμένη, Βατικανό, Λουξεμβούργο, Λιβύη, Νότιο Σουδάν κλπ,) και πολύ λιγότερο με τρομοκρατική οργάνωση.

Μόνο η αστάθεια των συνόρων του αντίκειται στο δυτικό μοντέλο του Κράτους, αλλά ο πόλεμος δεν αποτελεί τη μόνη αιτία γι’ αυτό:

«Χρησιμοποιείται γενικά στα αραβικά η λέξη «Dawla» για να δηλωθεί το «Κράτος»; Και σε τι χρησιμεύει το ακρωνύμιο «Daech”, ενδεχομένως μεταφραζόμενο επακριβώς ως «Κράτος»”; Στην ιστορία του αραβικού και του μουσουλμανικού κόσμου, αυτή η λέξη διακρίνει στην πραγματικότητα μορφές διακυβέρνησης που δεν έχουν μεγάλη σχέση με την ιστορία της λέξης Kράτος στη Δύση. Η τελευταία αναφέρεται στην ιδέα της «στατικότητας» της εδαφικότητας, των συνόρων, της κυριαρχίας, της διαφοροποίησης ανάμεσα στο πολιτικό και το κοινωνικό, με λίγα λόγια σε πολλά διαφορετικά πράγματα σε σχέση με όσα διάνοιξαν τον ρου της ιστορίας του μουσουλμανικού κόσμου». (Bernand Badie)[7]

Στο ζήτημα της μορφής, το ΙΚ έχει ήδη απαντήσει:

«Όσον αφορά εκείνους που θέλουν διαβατήρια, σύνορα, πρεσβείες και διπλωματία δεν έχουν κατανοήσει πως οι πιστοί της θρησκείας του Ibrâhîm [alBaghdadi] δυσπιστούν και βλέπουν εχθρικά αυτά τα παγανιστικά είδωλα […] Θέλουμε να επανιδρύσουμε το Κράτος του Προφήτη και των τεσσάρων πρώτων Χαλίφηδων· όχι το Έθνος-Κράτος του Ροβεσπιέρου, του Ναπολέοντα ή του Ερνέστ Ρενάν». (Dar al –Islam)[8]

Το ΙΚ διαχειρίζεται μια έκταση 300.000 τ.χλμ με πληθυσμό από 8 ως 10 εκατομμύρια. Δεν άργησε να εγκαταστήσει (ή να μετασχηματίσει) τα θεσμικά όργανα της περιοχής που ελέγχει. Αυτά δομούνται γύρω από μια ολιγομελή κεντρική διοίκηση (εφτά υπουργοί γύρω από τον Χαλίφη), ένα Συμβούλιο πολέμου και εφτά επαρχιακούς κυβερνήτες υποβοηθούμενων από μια choura.

Οι δύο μεγάλες ζώνες (Συρία και Ιράκ) διαθέτουν μια συμβουλευτική συνέλευση που αποτελείται από ιμάμηδες, ιερείς, πρόκριτους των πόλεων και φυλάρχους, όπου όλες οι απόψεις δεν έχουν την ίδια βαρύτητα αλλά επιδιώκεται η συναίνεση. Η δημοκρατία, επινόηση δυτική και «ειδωλολατρική», απορρίπτεται και η νομοθετική εξουσία κρίνεται άχρηστη : η charia αρκεί.

Η Ράκκα (200.000 κάτοικοι) αποτελεί ουσιαστικά τη διοικητική πρωτεύουσα, και η Μοσούλη (2,5 εκατομμύρια κάτοικοι) τη θρησκευτική πρωτεύουσα.

Από τη στιγμή που κατακτά μια περιοχή, το ΙΚ επιστρέφει την εξουσία στους τοπικούς παράγοντες (ή διατηρεί τους υπεύθυνους στις θέσεις τους, αν τους έχει εμπιστοσύνη): φυλάρχους, τοπικούς ηγέτες, υπό την προϋπόθεση της αποκλειστικής υποταγής στο ΙΚ, της χρήσης μόνο των εμβλημάτων του ΙΚ, καθώς και του σεβασμού των διαταγών του σχετικά με ζητήματα τρόπου ζωής.

Όσο για το γεγονός ότι η διοίκηση του Χαλιφάτου επιβάλλεται εν ψυχρώ με τη βία και την αυθαιρεσία, σίγουρα αυτό δεν αποτελεί λόγο για να μην αποκαλείται Κράτος, μάλλον το αντίθετο.

Aσυνήθιστη… και συνηθισμένη καταστολή

To IK συνιστά ένα από τα πιο καταπιεστικά καθεστώτα μιας περιοχής αρκετά καλά εξοικειωμένης με το ζήτημα[9], οπωσδήποτε όμως πρόκειται για το μόνο που έκανε μια τέτοια επίδειξη «θηριωδιών». Για τις δυτικές κοινωνίες, όπου συντελέστηκε η απο-αποκτήνωση[10], κάτι τέτοιο δεν θα μπορούσε παρά να είναι έργο «βαρβάρων», δηλαδή εκείνων που δεν μιλάνε τη δική «μας» γλώσσα.

Εντούτοις, στις ζώνες επιρροής του, το ΙΚ αποκαθιστά μια μορφή Κράτους δικαίου, κι έτσι «ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των τοπικών παραγόντων»[11]. Στο Ιράκ, κυνήγησε τα σιιτικά στρατεύματα, τα οποία ο τοπικός πληθυσμός αντιμετώπιζε ως απεχθή στρατό κατοχής, ως «check point army» του οποίου η παρουσία έφερνε μαζί της μόνο καταχρήσεις, βιαιότητες, βιασμούς, εκβιασμούς, γενικότερη διαφθορά και ανασφάλεια[12]. Σε μια πόλη όπως η Μοσούλη, όπου κυριαρχούσαν η δωροδοκία και οι πελατειακές σχέσεις, και όπου η γενικευμένη εξαθλίωση πήγαινε χέρι-χέρι με τις αδικαιολόγητα πλούσιες τσέπες, τα πρώτα μέτρα του νέου καθεστώτος, άκρως συμβολικά, μικρού κόστους και μεγάλης δημοσιότητας, ήταν η δημόσια εκδίωξη και εκτέλεση των διεφθαρμένων. Οι κάτοικοι το επιβεβαιώνουν, «αναμφίβολα είναι καλύτερα από την προηγούμενη κατάσταση που είχε γίνει αβίωτη»[13].

Αν η τάξη βασιλεύει στη Μοσούλη, αυτό συμβαίνει και γιατί η καταστολή είναι αδίστακτη. Η τελευταία, μακράν από το να υπαγορεύεται από μια ανεξέλεγκτη δολοφονική τρέλα, ανταποκρίνεται σε ψυχρές κρατικές και διοικητικές λογικές και βρίσκει μια νομιμοποίηση στην κατά γράμμα ερμηνεία του Κορανίου και στη πολύ σχολαστική ερμηνεία των Hadith (οι πράξεις και τα λόγια του Προφήτη). Αυτή η αποτρόπαια καταστολή, μηντιοποιημένη σε ακραίο βαθμό, αποτελεί στην πραγματικότητα αρμοδιότητα τριών διαφορετικών επιπέδων:

1 / Πολιτικό-μηντιακό

Πρόκειται για εκτελέσεις ομήρων σκηνοθετημένες από τα μήντια του Χαλιφάτου με τέτοιο τρόπο ώστε να σοκάρουν τους Δυτικούς. Αναπαράγονται μαζικά από τα δυτικά μήντια[14].

2 / «Εγκλήματων πολέμου»

Πρόκειται για σφαγές, κι αυτές επίσης ευρέως μηντιοποιημένες, που διαπράττονται από το ΙΚ τις πρώτες ώρες και μέρες μετά την κατάληψη μιας πόλης ή νέων εδαφών. Πέραν των εκτελέσεων ανταρτών ή υποστηρικτών άλλων καθεστώτων, ακόμα και δημοκρατών αγωνιστών που είχαν ξεφύγει από όλους τους προηγούμενους, η νέα διοίκηση του χαλιφάτου δεν μπορεί να αγνοήσει τις θρησκευτικές μειονότητες που ακόμα παραμένουν[15]:

Στους ανθρώπους της Βίβλου (τους χριστιανούς) δίνονται τρεις επιλογές: προσηλυτισμός, καθεστώς dhimmitude (πολίτες δεύτερης κατηγορίας, αλλά προστατευμένοι) ή εξορία. Πολλοί επέλεξαν την τελευταία λύση πριν ακόμα την άφιξη του ΙΚ[16].

ΟΙ «παγανιστές» (οι Γεζίντι για παράδειγμα) δεν θεωρούνται άνθρωποι κι έτσι δε τους αναγνωρίζεται κανένα δικαίωμα. Τους περιμένει είτε θάνατος είτε υποδούλωση.

Στους αποστάτες (άθεους ή όσους απαρνήθηκαν το ισλάμ) αξίζει απλά ο θάνατος. Το ΙΚ κάνει συχνά χρήση του takfir, διαδικασίας που επιτρέπει την αφαίρεση της ιδιότητας του μουσουλμάνου από έναν αντίπαλο και τη μετατροπή του σε αποστάτη (πρόκειται για την περίπτωση των σιιτών αλλά και σχεδόν όλων των σουνιτών που αντιτίθενται στο ΙΚ)

Αν και το ΙΚ διατείνεται πως έχει στόχο την αυστηρή τήρηση των γραφών του Κορανίου σύμφωνα με τη δική του ερμηνεία, πρόκειται μόνο για θεωρία. Στην πράξη, κατά τη διάρκεια των μαχών, η εποπτεία και η πειθαρχία δεν έχουν φτάσει ακόμα σε υψηλά επίπεδα, έτσι ώστε «γκάφες» και «ακρότητες» να αποτελούν συχνό φαινόμενο.

Όσον αφορά στην επαναφορά της δουλείας, πρόκειται για άμεση συνέπεια των στρατιωτικών επιτυχιών. Οι αιχμάλωτες γυναίκες και τα παιδιά (οι «άπιστοι») θεωρούνται μέρος της λείας που πρέπει να μοιραστεί εξίσου (ή τουλάχιστον το όφελος από την πώλησή τους). Τα θύματα μετατρέπονται σε υπηρέτες και/ή «συζύγους»[17] (πολλές αγοράζονται από τούρκους προαγωγούς).  Ακόμα και εδώ το ΙΚ προσποιείται ότι εφαρμόζει κατά γράμμα τις οδηγίες του Κορανίου που ορίζει τέτοιες πρακτικές[18].

3 / Τακτικής δικαιοσύνης

Για πολλούς σχολιαστές, η απόδοση δικαιοσύνης σε επίπεδο καθημερινότητας και η εκδίκαση των πλημμελημάτων αποτελούν τις πιο αποτελεσματικές λειτουργίες του Χαλιφάτου. Θρησκευτικοί δικαστές, οι qadis, διορίστηκαν σε όλη την επικράτεια και τοποθετήθηκαν μέσα στο Δικαστικό Μέγαρο.

Οι επιβαλλόμενες κυρώσεις ποικίλουν: πρόστιμο, κατάσχεση, δημόσιο ή μη μαστίγωμα (για το κάπνισμα τσιγάρου[19], για παράδειγμα) φυλάκιση, ακρωτηριασμός (για τον κλέφτη), εκτέλεση με διάφορες τεχνικές (για μοιχεία, ομοφυλοφιλία, διαφθορά κλπ). Το ζητούμενο είναι οι ποινές να λειτουργούν αποτρεπτικά και παραδειγματικά, οι εκτελέσεις και τα πτώματα είναι σε δημόσια θέα. Η μείωση της παραβατικότητας και της εγκληματικότητας αναμένεται να είναι σημαντική. Πλευρές τέτοιων πρακτικών συναντάμε και σε άλλες μουσουλμανικές χώρες, ιδιαίτερα στη Σαουδική Αραβία.

Η δικαιοσύνη υποτίθεται απολαμβάνει μεταξύ του πληθυσμού τη «φήμη της αμερόληπτης»[20]. Προφανώς, τα μήντια του ΙΚ προβάλλουν παραδείγματα τζιχαντιστών που δεν διαφεύγουν του νόμου: εδώ σταυρώνεται κάποιος για διαφθορά, εκεί ένας μαχητής εκτελείται για βιασμό.

Οι qadis διαθέτουν αστυνομία επιφορτισμένη με την εφαρμογή των αποφάσεών τους. Μια άλλη ομάδα, οι muhtasibîn, επιβάλλει τον σεβασμό της hisbah (τι είναι και τι δεν είναι κατάλληλο, σύμφωνα με το Κοράνι). Αυτή η αστυνομία των ηθών, που έγινε διάσημη από την παρουσία στις τάξεις των ευρωπαίων γυναικών τζιχαντιστών, επιβλέπει εξίσου και τις αγορές.

Χωρίς να ξεχνάμε και την μυστική πολιτική αστυνομία, την Anni και την απαγόρευση των διαδηλώσεων. Ο έλεγχος και η επιτήρηση του πληθυσμού μοιάζει τρομερός και οι ειδικοί αναγνωρίζουν σ’ αυτόν τα «ίχνη» ιρακινών αξιωματικών εκπαιδευμένων στις τεχνικές του Ανατολικού Μπλοκ[21]. Όσοι αντιφρονούντες αποκαλύπτονται, εκτελούνται με παραδειγματικό τρόπο και, θα έχει γίνει κατανοητό, «αν σέβεστε τους κανόνες χωρίς παραστρατήματα, κανείς δεν θα προσπαθήσει να σας βλάψει»[22]. Παρόλα αυτά, όσο αποτελεσματική και να είναι, μια κατασταλτική πολιτική δεν αρκεί για να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα ενός καθεστώτος.

Η καθημερινή ζωή

Οι πληροφορίες που διατίθενται είναι αποσπασματικές, συχνά ανεκδοτολογικού χαρακτήρα και αφορούν τις περισσότερες φορές τη Ράκκα και τη Μοσούλη. Αναμφίβολα, η πραγματικότητα διαφέρει πολύ στην ύπαιθρο ή από τη μία πόλη στην άλλη, ανάλογα με τη χρονική άφιξη του ΙΚ, τον βαθμό υποστήριξης ή αντίστασης των φυλών και του πληθυσμού, την απόσταση ή την εγγύτητα από το μέτωπο. Οι κανονισμοί μπορούν για παράδειγμα να εφαρμόζονται προοδευτικά[23].

Αυτό που κάνει εντύπωση στον δρόμο είναι σίγουρα το μαύρο των γυναικών. Οι νέοι κανόνες σχετίζονται με τα ήθη, τη θρησκεία (απαγόρευση του καπνίσματος, του αλκοόλ και των ναρκωτικών[24]), αλλά οι πλέον διάσημοι είναι αυτοί που αφορούν την κατάσταση των γυναικών.

Στην πραγματικότητα, στο Ιράκ, η κατάσταση των γυναικών υποβαθμίζεται σταδιακά από το πρώτο εμπάργκο του 1990 και κυρίως μετά το 2003. Αναμφίβολα, το ίδιο ισχύει και στη Συρία από το 2011, όπου η πλειονότητα των «απελευθερωμένων» από τον Άσαντ περιοχών ήταν στα χέρια ένοπλων ισλαμικών ομάδων.

Εκτός του πολύ αυστηρού ενδυματολογικού κώδικα που επιβλήθηκε από πολύ νεαρές ηλικίες (υποχρεωτικό κάλυμμα προσώπου για τα κορίτσια από την τρίτη τάξη του δημοτικού), οι γυναίκες δεν μπορούν να κυκλοφορούν στις πόλεις του Χαλιφάτου χωρίς την παρουσία κάποιου αρσενικού κηδεμόνα. Τα μόνα γυναικεία επαγγέλματα που επιτρέπουν την εκτός σπιτιού μετακίνηση φαίνεται ότι σχετίζονται με τον τομέα της ιατρικής και της εκπαίδευσης. Ας σημειωθεί πως, σε αντίθεση με τη Σαουδική Αραβία, οι γυναίκες επιτρέπεται να οδηγούν αυτοκίνητο.

Απαιτείται εξίσου από τους άνδρες να προσέχουν την ενδυμασία τους, κυρίως ώστε να αποφεύγονται δυτικότροπα ντυσίματα ή ρούχα μάρκας.

ΟΙ δρόμοι των μεγάλων πόλεων στους οποίους η αστυνομία εξετάζει το ντύσιμο μοιάζουν ιδιαιτέρως πολυσύχναστοι και πολύβουοι, οι πάγκοι και τα μαγαζιά είναι γεμάτα, και η εμπορική δραστηριότητα είναι στην ακμή της[25]. Δεν είναι οι business αυτές που θέλει να ανατρέψει το ΙΚ, αλλά κυρίως την εμφάνιση και την εικόνα τους ώστε να τις εναρμονίσει με το θεϊκό θέλημα. Η διάρκεια της ημέρας ρυθμίζεται (διακόπτεται, σύμφωνα με ορισμένους εμπόρους) από τις πέντε καθημερινές προσευχές, υπάρχει επίσης τροχονόμος που ρυθμίζει την κίνηση στα σταυροδρόμια, νέες πινακίδες αυτοκινήτων, σεληνιακό ημερολόγιο κλπ.

Το ΙΚ δίνει ιδιαίτερη προσοχή στη διασφάλιση και την καλυτέρευση των προμηθειών, καθώς και στη μείωση των τιμών στα τρόφιμα· εξού και ο έλεγχος των ελαιοτριβείων και των φούρνων, άλλοτε δημόσιων στη Συρία. Ενώ μια νέα «Αρχή προστασίας του καταναλωτή» επιβλέπει την υγιεινή και την ποιότητα των προϊόντων, οι muhtasibîn προσέχουν τις τιμές στους δρόμους και τις αγορές: μπορεί ακόμα και να εκτελεστεί κάποιος για «κερδοσκοπία και πρακτικές ολιγοπωλίου»[26].

Όταν κατακτήσει μια πόλη, όπως κάθε συνεπής στρατός κατοχής, το ΙΚ έχει μέσα στις προτεραιότητές του την αποκατάσταση των δημόσιων υπηρεσιών. Οι εργαζόμενοι των δημόσιων επιχειρήσεων και οι δημόσιοι υπάλληλοι ενθαρρύνονται να παραμείνουν στις θέσεις τους· στην περίπτωση αυτή η καταβολή των μισθών τους είναι διασφαλισμένη[27] (και περισσότερο ομαλοποιημένη απ’ ό,τι υπό το καθεστώς του Nouri al-Maliki). Το κοσμικό κράτος μπαίνει ξανά σε λειτουργία λαμβάνοντας υπόψη του τις αναγκαίες νομικές τροποποιήσεις (όπως το να επιτρέπεται ο γάμος των κοριτσιών από την ηλικία των 9 ετών).

Το ΙΚ καταβάλλει κάθε προσπάθεια για την ανοικοδόμηση των υποδομών που καταστράφηκαν στον πόλεμο, προωθεί όμως και νέα προγράμματα που αξιοποιούνται από τον τύπο του: αποκατάσταση γεφυρών και ηλεκτρικών δικτύων, δημιουργία γραμμών δημόσιων μέσων μαζικής μεταφοράς με μειωμένες τιμές, αποκατάσταση των ταχυδρομικών υπηρεσιών, κλπ. Κατά την κατάληψη της Παλμύρας, και με τις εκτελέσεις να μην έχουν πλήρως σταματήσει, το ΙΚ έστειλε τεχνικούς για την αποκατάσταση του ηλεκτρικού δικτύου και των ιντερνετικών συνδέσεων. Οι δημόσιοι υπάλληλοι έλαβαν προκαταβολές του μισθού τους και καινούργιο ιατρικό υλικό εγκαταστάθηκε στο νοσοκομείο[28]. Στη Ράκκα, ενέργεια εμβληματική, το κυβερνητικό μέγαρο μετατράπηκε σε νοσοκομείο[29]. Στην περιφέρεια, πολλές φορές παραμελημένη από το προηγούμενο καθεστώς, το ΙΚ κατάφερε «να επωφεληθεί σημαντικά της σύγκρισης όσον αφορά τις σχέσεις του με τους πληθυσμούς»[30] χρηματοδοτώντας καμπάνιες εμβολιασμού, κατασκευή κλινικών, έργα άρδευσης ή σχολεία.

Η εκπαίδευση αποτελεί μια ακόμη από τις προβαλλόμενες προτεραιότητες. Το καθεστώς επιμένει στην αναγκαιότητα εκ νέου ανοίγματος των σχολείων και των πανεπιστημίων, κυρίως στους επιστημονικούς και τεχνικούς τομείς. Ίδρυσε ιατρική σχολή στη Ράκκα, όπου υπήρξε και η πρόβλεψη σχολής θετικών επιστημών για τις γυναίκες. Όσο για τα σχολικά προγράμματα, αυτά υπέστησαν ολική μεταρρύθμιση σύμφωνα με το σαουδικό μοντέλο. Κυκλοφόρησαν εικόνες παιδιών και εφήβων που λάμβαναν στρατιωτικού τύπου εκπαίδευση, της οποία το περιεχόμενο αγνοούμε: πλήρης αποσχολειοποίηση ή (το πιο πιθανό) εβδομαδιαία μαθήματα;

Αλλά η προπαγάνδα του καθεστώτος δείχνει επίσης τους τζιχαντιστές να κάνουν μπάνιο με χαμογελαστά παιδάκια, να παίζουν μαζί τους, άλλα παιδιά να οδηγούν συγκρουόμενα ή να παίζουν σε πάρκα με γιγάντια φουσκωτά παιχνίδια. Ξέρουμε επίσης ότι στη Μοσούλη οργανώθηκε «Μέρα διασκέδασης» όπου μοιράστηκαν μπαλόνια (sic) και έγινε διαγωνισμός απαγγελίας στίχων του Κορανίου[31]

Ένα κοινωνικό πρόγραμμα

Τα βίντεο των εκτελέσεων δεν είναι τίποτε άλλο παρά μέρος της ιντερνετικής προπαγάνδας του ΙΚ: σ’ αυτή προστίθεται μια κοινωνική και φιλανθρωπική συνιστώσα.

Κλασσικό χαρακτηριστικό των ισλαμικών κινημάτων (της αντιπολίτευσης) είναι να θέτουν σε εφαρμογή προγράμματα ενίσχυσης των πιο φτωχών. Τα προγράμματα του ΙΚ είναι μεγάλης κλίμακας και τα μέτρα που ανακοινώθηκαν ποικίλουν: διάθεση χρημάτων στις πιο φτωχές οικογένειες (στη Ράκκα, πόλη που παραμελούσε η Δαμασκός, δόθηκαν 10$ για κάθε παιδί, και στη συνέχεια 250$ στην αρχή του χειμώνα)[32], άνοιγμα κυλικείων, διανομή τροφίμων, έλεγχος ή μείωση των τιμών στα είδη πρώτης ανάγκης, πλαφόν στα ενοίκια, οικογενειακά επιδόματα, επίδομα γάμου και επίδομα για κάθε γέννηση[33], επιδόματα στις οικογένειες των πεσόντων στρατιωτών κλπ..

Το ΙΚ εξαγοράζει έτσι την κοινωνική ειρήνη και τη στήριξη του πληθυσμού, αλλά κάτι τέτοιο εγγράφεται στον πολιτικό σχεδιασμό του. Οι τζιχαντιστές, αναλαμβάνοντας τη διοίκηση μιας επικράτειας, ακόμα κι αν εξολόθρευσαν τους αντιπάλους τους, έπρεπε επίσης να φροντίσουν και το τεράστιο μέρος του πληθυσμού που σέβεται τον τρόπο που αυτοί ερμηνεύουν τη charia και που μπορεί, ως ένα βαθμό, να επωφεληθεί κι αυτό το ίδιο από τις στρατιωτικές κατακτήσεις[34].

Αναγκαστικά, υπάρχει διάσταση ανάμεσα στο πρόγραμμα και την πραγματικότητά του[35]. Ειδικά το ΙΚ, παρά τη θρησκευτική νομιμοποίησή του, δεν μπορεί να ανατρέψει την καθεστηκυία (από τον Θεό) τάξη καταπολεμώντας τις διαφορές στα εισοδήματα, τις τάξεις, τις ιεραρχίες (πολλές φορές φυλετικές), την υποταγή κλπ. Δεν μπορεί παρά να θέσει ως στόχο τον περιορισμό των υπερβολών και των κραυγαλέων καταχρήσεων, χωρίς παρόλα αυτά να υποκύψει και το ίδιο με τη σειρά του στη διαφθορά· κάτι που δεν είναι απλό[36].

Η οικονομία του χαλιφάτου

Γενικά, οι πληροφορίες σε αυτόν τον τομέα είναι αποσπασματικές και ανεπιβεβαίωτες (μαθαίνουμε έτσι πως η βιομηχανία του τσιμέντου συμβάλλει στο 10% των εσόδων του ΙΚ, χωρίς μεγαλύτερη ακρίβεια[37]), πολλοί αριθμοί είναι φουσκωμένοι αλλά έχουμε πολύ λίγες λεπτομέρειες σχετικά με τη συγκεκριμένη λειτουργία των επιχειρήσεων.

Το ΙΚ διαθέτει μια κληρονομιά 2.260 δισεκατομμυρίων δολαρίων – τον περίφημο «θησαυρό του πολέμου», όμως αυτός ο αριθμός καλύπτει στην πραγματικότητα την αξία των εγκαταστάσεων πετρελαίου και αερίου, τα ορυχεία φωσφορικών οξέων, τις αγροτικές γαίες και τα καλλιεργήσιμα εδάφη που βρίσκονται στο έδαφός του – (εκ της οποίας εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια βρίσκονται στα θησαυροφυλάκια της κεντρικής τράπεζας της Μοσούλης)[38]. Είναι αυξημένη σε σχέση με το 2014. Ο κρατικός προϋπολογισμός για το 2015, που ανέρχεται σε 2,5 δισ. ευρώ, μειώθηκε εξαιτίας των περιορισμένων εσόδων από το πετρέλαιο (πτώση των τιμών και αύξηση των βομβαρδισμών), αν και τα έσοδα που προέρχονται από φόρους και κατασχέσεις κλιμακώθηκαν.

Πρώτα απ’ όλα, έχουμε να κάνουμε με μια οικονομία πολέμου, σε ζώνες που είναι πολλές φορές ρημαγμένες από τις μάχες και ερημωμένες από ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού τους. Αυτή είναι οπωσδήποτε η περίπτωση της Συρίας, από τα 22 εκατομμύρια κατοίκους της οποίας, τα 4 εκατομμύρια έχουν φύγει στο εξωτερικό και 8 με 10 αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους· κι αν κάποιες πόλεις «πέρασαν» ανέπαφες στο ΙΚ, άλλες ισοπεδώθηκαν από τις μεγάλες μάχες. Πολλά εργοστάσια μετεγκαταστάθηκαν σε άλλες περιοχές ή στην Τουρκία[39].

Η κατάσταση είναι διαφορετική στο ιρακινό κομμάτι του χαλιφάτου όπου η οικονομία και ο πληθυσμός είναι καιρό τώρα προσαρμοσμένοι σε τέτοιες συνθήκες.

Είναι μέσω της Τουρκίας (και σε μικρότερο βαθμό μέσω της Ιορδανίας) που η οικονομία του ΙΚ συνδέεται με τον υπόλοιπο κόσμο, αλλά η είσοδός της πρώτης στον πόλεμο το καλοκαίρι του 2015, καθώς και οι κουρδικές επιθέσεις, απειλούν αυτήν τη σύνδεση.

Στα πλαίσια μιας οικονομίας πολέμου, το ΙΚ μοιάζει να συμπεριφέρεται πραγματιστικά με σκοπό να επαναφέρει, το συντομότερο, σε λειτουργία τις μονάδες που συνδέονται με την παραγωγή των απαραίτητων τόσο για τις πολεμικές του επιχειρήσεις όσο και για  τον ανεφοδιασμό του πληθυσμού που βρίσκεται υπό την ευθύνη του (και που στη συνέχεια θα του αποδώσει φόρους). Αυτή η απόπειρα επαναφοράς εξαρτάται από το επείγον της περίστασης, τον τύπο ιδιοκτησίας (κρατικές εταιρείες, που είναι πολυάριθμες, ή ιδιωτικές) και τις τοπικές ιδιαιτερότητες. Αυτή η ικανότητα προσαρμογής διευκολύνεται από την ευρεία αυτονομία των τοπικών αρχών.

Είναι αυτός ο ρεαλισμός λοιπόν, και όχι κάποια διάθεση για οικονομικό φιλελευθερισμό, που εξηγεί την ιδιωτικοποίηση ορισμένων κρατικών επιχειρήσεων (χωρίς βέβαια να αποκλείεται και το οικονομικό όφελος) ή την ανάληψη ενός προγράμματος στήριξης των μικρών επιχειρήσεων και της τοπικής οικονομίας[40]. Αδιαμφισβήτητα, εγκαταλειμμένα εργοστάσια τέθηκαν ξανά σε λειτουργία από το ΙΚ. Για παράδειγμα, η διαχείριση ορισμένων κοιτασμάτων πετρελαίου είχε αφεθεί για κάποιο διάστημα στις επιχειρήσεις που βρίσκονταν ήδη εκεί, ενώ σε άλλες περιπτώσεις το ΙΚ την είχε εμπιστευθεί στις τοπικές φυλές.

Σε κάθε περίπτωση φαίνεται πως το ΙΚ εκδίδει περισσότερα προγράμματα, μπροσούρες, διατάγματα, φετφά κλπ για ηθικά παρά για οικονομικά ζητήματα.

Φόροι και φορολογικό σύστημα

Ένα νέο φορολογικό σύστημα, βασιζόμενο σε τακτικές δόσεις και σε επίσημες διαδικασίες και κλίμακες, τέθηκε σε εφαρμογή ώστε να διασφαλιστεί η λειτουργία του κράτους. Αυτοί οι φόροι, που τα δυτικά μέσα χαρακτήρισαν ως «ληστεία» και «εκβιασμό», αφορούν τουλάχιστον το ένα τρίτο των εσόδων του ΙΚ. Περιλαμβάνουν τη Zakât, τη νόμιμη φιλανθρωπία και τρίτο πυλώνα του Ισλάμ, με διάφορες μορφές, κάποιες φορές καταβάλλεται σε είδος από τους αγρότες· τη Sadaqa, την εθελοντική δωρεά στους μη έχοντες, και τη Djizya, τον φόρο των dhimmis· φόρος βαρύς που αυξάνεται όμως προοδευτικά ανάλογα με το εισόδημα (μιλάμε για ποσό που κυμαίνεται από 60 ως 250 δολάρια μηνιαίως στη Μοσούλη).

Υπάρχουν πολλοί φόροι (ορισμένοι στο πλαίσιο της Zakât,), για παράδειγμα: φόρος επιχειρήσεων, φόρος εισοδήματος νεοϊδρυθέντων επιχειρήσεων, τηλεπικοινωνιών, προστασίας εμπορίου, ανάληψης μετρητών, μισθού (5% για την «κοινωνική προστασία»), φόροι που καταβάλλονται από τη Δαμασκό ή τη Βαγδάτη (50%), φόρος προϊόντων που φτάνουν μέχρι τα σύνορα, καμήλας, διοδίων, κλπ. Αυτό το φορολογικό σύστημα αντικαθιστά εκείνο των προηγούμενων καθεστώτων, καθώς και τις δωροδοκίες που ήταν υποχρεωτικές.

Οι «ληστείες» αναφέρονται σε πολυάριθμες περιπτώσεις κατασχέσεων: χρημάτων για τη μη συμμόρφωση με τους κανονισμούς (σχετικά με το αλκοόλ ή τα τσιγάρα), σπιτιών, οικοπέδων, αυτοκινήτων ή ζώων που εγκαταλείφθηκαν από τους ιδιοκτήτες τους.

Η αύξηση των εσόδων το 2015 οφείλεται σε δύο λόγους: στις δυσκολίες του καθεστώτος που οδήγησαν στην αύξηση των τρεχόντων φόρων, και στη βελτίωση της διοίκησης και της εισπρακτικής ικανότητας.

Έκτακτοι και «εγκληματικοί» πόροι

Πρόκειται για χρήματα που καταβάλλονται από ιδιώτες χορηγούς του Κόλπου (οι φυλετικές διασυνδέσεις παίζουν εδώ έναν ιδιαίτερο ρόλο), για λύτρα από ομήρους, από την πώληση/επαναγορά σκλάβων, και από το εμπόριο αρχαιοτήτων (ή κυρίως από τη διαχείριση αυτής της διακίνησης). Αυτά τα έσοδα που συνήθως σχετίζονται με τις στρατιωτικές κατακτήσεις, έχουν την τάση να στερεύουν.

Πολλές φήμες κυκλοφορούν για διάφορα εμπόρια (τσιγάρων, ναρκωτικών, οργάνων) και μαφιόζικες δραστηριότητες που έρχονται σε αντίφαση με τη διατεινόμενη ιδεολογία του καθεστώτος. Αυτό που μάλλον είναι σίγουρο, είναι η φορολόγηση κάποιων δικτύων που προϋπήρχαν (για παράδειγμα της διακίνησης του Captagon)

Τράπεζες[41]

Το ΙΚ διαθέτει μια κρατική τράπεζα και ένα επίσημο νόμισμα: δηνάρια, dihrams και fulus  του χαλιφάτου με τη μορφή χρυσών, ασημένιων και χάλκινων νομισμάτων (η αξία ενός νομίσματος συμπίπτει με την εγγενή αξία του μετάλλου από το οποίο φτιάχνεται). Δεν γνωρίζουμε τίποτα για την πραγματική τους χρήση, αν και μοιάζει να είναι μάλλον απίθανη.

Το ΙΚ ελέγχει μερικές δεκάδες τραπεζικών καταστημάτων στο έδαφός του, πολλά από τα οποία συνεχίζουν να πραγματοποιούν εμπορικές συναλλαγές, μεταξύ των οποίων και διεθνείς. Οι τράπεζες της Μοσούλης, υποκαταστήματα των τραπεζών με έδρα στον Κόλπο ή τη Βαγδάτη, συνέχιζαν (και μπορεί ακόμα να συνεχίζουν) να λειτουργούν κανονικά.

Το καθεστώς αντιμετωπίζει παρόλα αυτά διάφορες συναλλαγματικές δυσκολίες: μολονότι τα κέρδη του εξαργυρώνονται σε δολάρια, ευρώ, τούρκικες ή συριακές λίρες, διευθετεί τους λογαριασμούς του σε δολάρια.

Γεωργία

Αποτελεί το 7-20% των εσόδων του χαλιφάτου, που ελέγχει τις εύφορες κοιλάδες του Τίγρη και του Ευφράτη, περιοχές όπου παράγεται το 50% του συριακού σιταριού, το ένα τρίτο του ιρακινού (8η χώρα σε παραγωγή παγκοσμίως) και περίπου το 40% του ιρακινού κριθαριού.

Εδώ ο πόλεμος αποτελεί ακόμα έναν σημαντικό παράγοντα για τις περιοχές που είναι κυρίως αγροτικές (στο κυβερνείο της Ράκκα, το 50% του ενεργού πληθυσμού απασχολείται σε αυτό τον τομέα). Πολλοί αγρότες έφυγαν (κυρίως χριστιανοί ή κούρδοι)  εγκαταλείποντας αγροκτήματα και χωράφια. Το ΙΚ τα πήρε υπό την κατοχή του, αλλά κάποια παραμένουν ακαλλιέργητα[42]. Ο έλεγχος της παραγωγής αυτής είναι ζωτικής σημασίας διότι επιτρέπει στο καθεστώς να ρυθμίζει την τιμή του αλευριού και συνεπώς του ψωμιού, που είναι η βάση της διατροφής.

Το ΙΚ ελέγχει επίσης ένα μεγάλο μέρος των συριακών καλλιεργειών βαμβακιού, η πώληση του οποίου αντιπροσωπεύει το 1%των εσόδων του. Η εξαγωγή αυτού του νήματος είναι πιο δύσκολη από την εξαγωγή πετρελαίου, αλλά ο κύριος προορισμός είναι ο ίδιος: το 6% των τουρκικών εισαγωγών προέρχονται από τις καλλιέργειες του χαλιφάτου. Από τις οποίες και παράγεται το ένα πέμπτο των made in Turkey t-shirts (το 1,2% εκ των οποίων πουλιέται στη Γαλλία)[43].

Διάφορα

Αν και το ΙΚ κατέλαβε τα περισσότερα συριακά ορυχεία φωσφορικών οξέων (απαραίτητων για την παραγωγή λιπασμάτων), δεν έχει τα μέσα να επανεκκινήσει το σύνολο της παραγωγής και επίσης του είναι δύσκολο να την πουλήσει. Παρόλα αυτά, από εδώ προκύπτει το 10% των εσόδων του[44]. Ελέγχει εξίσου τις περιοχές εξόρυξης θείου στη Συρία και το Ιράκ, καθώς και πολλές μονάδες τσιμέντου.

Υδρογονάνθρακες

Μολονότι το 2003 οι αμερικάνικες εταιρείες είχαν αρπάξει όλα τα ιρακινά συμβόλαια, έπρεπε στη συνέχεια να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό της BP, της Lukoil και κυρίως της Κίνας, η οποία από το 2008 είχε επενδύσει δεκάδες δισεκατομμύρια στο ιρακινό πετρέλαιο· γεγονός που την έκανε τον νούμερο ένα πελάτη και τον νούμερο ένα επενδυτή στη χώρα. Σήμερα, το 50% της παραγωγής εξάγεται στην Κίνα (αριθμός που θα πρέπει να φτάσει το 80% το 2035), και υπάρχουν σχέδια για την κατασκευή δύο αγωγών που θα συνδέουν τις δύο χώρες. Πάνω από 10.000 κινέζοι εργάτες βρισκόταν εκεί πριν την εισβολή του ΙΚ.

Ενόσω οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να απεμπλακούν στρατιωτικά από την περιοχή, η όξυνση του χάους στο Ιράκ δυσκόλεψε κυρίως τους κινέζους επενδυτές (ήδη κυνηγημένους από τη Συρία λόγω του πολέμου). Μόνο τον Αύγουστο του 2014, όταν το ΙΚ απείλησε τις πετρελαϊκές μονάδες που είχαν συμβόλαια με αμερικάνικες εταιρείες (στο Κουρδιστάν και το νότιο Ιράκ) και τη Βαγδάτη (της οποίας η πτώση θα ήταν καταστροφική για όλη την περιοχή), ήταν που η Αμερικάνικη αεροπορία χρειάστηκε να επέμβει.

Το ΙΚ ελέγχει το 60% του συριακού πετρελαίου και το 10-15% του ιρακινού (το δεύτερο νούμερο έχει σίγουρα μειωθεί μετά την απόσυρση των στρατευμάτων του ΙΚ από το φθινόπωρο του 2015 και μετά). Η παραγωγή υπολογίζεται για το 2015 γύρω στα 20.000 με 50.000 βαρέλια ημερησίως, έναντι 70.000 τον προηγούμενο χρόνο: πρόκειται για σταγόνα στον ωκεανό σε σχέση με την παραγωγή της περιοχής (η Συρία παρήγαγε 385.000 βαρέλια τη μέρα το 2010)[45]. Το πετρέλαιο, το οποίο πωλείται 50-60% κάτω από τις τιμές που επικρατούν στην αγορά, φαίνεται πως αποδίδει 1-1,5 εκατομμύρια δολλάρια τη μέρα, δηλαδή 350-600 εκατομμύρια το χρόνο. Αυτή είναι και η κύρια πηγή εσόδων του ΙΚ (σύμφωνα με πηγές το 25% με 40%), όμως περιορίζεται λόγω της μείωσης των τιμών στην αγορά και τους δυτικούς βομβαρδισμούς.

Εξάλλου, το Daech προσλαμβάνει με μεγάλο κόστος ικανό προσωπικό (τεχνικούς, μηχανικούς, εμπόρους….) στη Συρία και το Ιράκ, καθώς επίσης και στο εξωτερικό, για τη βελτίωση της παραγωγικότητας των μονάδων που παλιώνουν[46]. Το ΙΚ έχει θέσει ως στόχο τον διπλασιασμό των αποδόσεων των κοιτασμάτων πετρελαίου πριν αυτά περιέλθουν στην κατοχή του[47].

Το ΙΚ ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με την άντληση αργού πετρελαίου, που πωλείται επιτόπου στις πετρελαιοπηγές σε ανεξάρτητους εμπόρους, σε λαθρεμπόρους ή απλά σε ιδιοκτήτες φορτηγών που μεταφέρουν το πετρέλαιο με σκοπό τη διύλιση, την τοπική κατανάλωση (σε ποσοστό 60-70%) ή την εξαγωγή. Τον Οκτώβρη και τον Νοέμβρη του 2015, οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί κατέστρεψαν εκατοντάδες τέτοια φορτηγά. Παρομοίως, καθώς οι μεγάλες εγκαταστάσεις διύλισης όπως και πολλά πρόχειρα διυλιστήρια (κινητά) είχαν καταστραφεί από τον δυτικό συνασπισμό, το ΙΚ στράφηκε στα ιδιωτικά διυλιστήρια των οποίων την παραγωγή φορολογεί. Στη Συρία, μέσω της πληρωμής των φόρων, οι ιδιωτικές εταιρείες πετρελαίου μπορούσαν να συνεχίζουν να δουλεύουν στις περιοχές που είχαν κατακτηθεί από το ΙΚ[48]. Η εξαγωγή γίνεται λαθραία προς την Ιορδανία, την Τουρκία ή προς περιοχές υπό την κατοχή εχθρικών ομάδων μέσω χιλιάδων φορτηγών, μερικές φορές στην πλάτη ενός γαϊδουριού ή ενός αλόγου ή μέσω  αυτοσχέδιων μικρο-αγωγών. Στο Ιράκ, το λαθρεμπόριο πετρελαίου αποτελεί πρακτική που χρονολογείται από την εποχή του εμπάργκο, ακόμα και πιο πριν.

Στη Συρία, ο έλεγχος της άντλησης δίνει αφορμή για πολλές συγκρούσεις ανάμεσα σε αντάρτικες ομάδες που διεκδικούν αυτή τη σημαντική πηγή εσόδων. Το ίδιο ισχύει και για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων φυσικού αερίου που επιτρέπουν την παροχή θερμότητας και ηλεκτρισμού στους πληθυσμούς.

Αφήνεται επίσης ανοιχτό πεδίο και για τη διακίνηση ναρκωτικών. Το πετρέλαιο που αντλείται σε εδάφη του ΙΚ μπορεί να πωληθεί στους εχθρούς του: σε άλλες ομάδες, στο καθεστώς της Δαμασκού ή τη Rojava[49]. Η απόκτηση μιας μονάδας παραγωγής ενέργειας από φυσικό αέριο στην Παλμύρα ανάγκασε τη Ράκκα και τη Δαμασκό να μπουν σε διαπραγματεύσεις, αφού κανείς δεν ελέγχει το σύνολο της αλυσίδας από την παραγωγή ως τη διανομή[50]. Στην περιοχή Deirez-Zor, το ΙΚ εμπιστεύτηκε την εξαγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου στις τοπικές φυλές, οι οποίες και έπαιρναν ένα μέρος των κερδών, αλλά πωλούσαν ένα μέρος της παραγωγής στο καθεστώς του Άσαντ ώστε να προστατευτούν από τις αεροπορικές επιθέσεις[51]. Προσοχή όμως στο σαμποτάζ κατά των αγωγών από τις φυλές που αποκλείονται από το παιχνίδι!

Τίποτα λιγότερο από Κράτος;

Η οικοδόμηση ενός Κράτους μπαίνοντας σε πόλεμο με σχεδόν όλες τις δυνάμεις του πλανήτη μόνο εύκολη δεν είναι. Αυτό που περιγράψαμε αποτελεί λιγότερο έναν κοινωνικο-οικονομικό πίνακα του ΙΚ σε μια δεδομένη στιγμή και περισσότερο την περιγραφή μιας διαδικασίας που χοντρικά διαρκεί από το καλοκαίρι του 2014 μέχρι το καλοκαίρι του 2015. Είναι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η οποία ίσως μια μέρα θεωρηθεί ως το «απόγειο» του χαλιφάτου, ως περίοδος της μέγιστης επέκτασής του, όπου το ΙΚ ξεκινάει την κατασκευή ενός Κράτους, της διοίκησής του, όπου τείνει να επανεκκινήσει την οικονομία του διασφαλίζοντας παράλληλα ένα αποδεκτό βιοτικό επίπεδο για τον πληθυσμό του.

Αυτή η περίοδος έχει αναμφίβολα ολοκληρωθεί και αυτή η διαδικασία έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Δεν αποτελεί έκπληξη πως η διαδοχική εμπλοκή της Τουρκίας στις συγκρούσεις, η ρωσική επέμβαση (Οκτώβρης 2015) η εντατικοποίηση της δυτικής επέμβασης (καλοκαίρι και φθινόπωρο του 2015) έθεσε εδώ και λίγους μήνες ως επιτακτική τη διευθέτηση του ζητήματος της εδαφικής ύπαρξης του ΙΚ στη Συρία και στο Ιράκ. Ήδη όλοι οι δείκτες είναι στο κόκκινο και οι πίνακες παραγωγής και τα στατιστικά στοιχεία που αναφέρθηκαν παραπάνω θα είναι στο τέλος του 2016 σε πολύ χαμηλά επίπεδα.

Αναρωτηθήκαμε στην αρχή «γιατί λειτουργεί;» και είδαμε πως η επιβίωση και η εξάπλωση του καθεστώτος δεν εξηγείται μόνο από τις στρατιωτικές και αστυνομικές του ικανότητες. Κάποιοι μιλούν ακόμα και για «Κράτος Πρόνοιας».

Επίσης το Χαλιφάτο δεν είναι μόνο, απλά, ένα Κράτος. Δεν αρκείται μόνο να διοικεί, αλλά ισχυρίζεται πως θέλει να αλλάξει τον κόσμο, να εγκαινιάσει μια νέα εποχή ή να προετοιμάσει την έλευσή της…. Μια εποχή όπου δεν θα πρόκειται προφανώς για την κατάργηση της μισθωτής εργασίας ή της εμπορευματικής κοινωνίας εκ μέρους του ΙΚ, αλλά μόνο για την αναδιαμόρφωσή τους με το δικό του τρόπο. «Για να μείνουν όλα όπως ήταν, πρέπει όλα να αλλάξουν» (εδώ έχει σημασία το «όπως ήταν»), η επιφάνεια, τα ήθη, τα έθιμα, κλπ. Οπωσδήποτε, όμως σήμερα για χιλιάδες κατοίκους του Ιράκ και της Συρίας, ή και παραπέρα, η ελπίδα έχει το όνομα του Χαλιφάτου. Και δεκάδες χιλιάδες νέοι, κυρίως πολλοί προλετάριοι, διασχίζουν τον πλανήτη για να ζήσουν ή να πεθάνουν εκεί, και πολλοί άλλοι το ονειρεύονται. Αυτή η ελπίδα είναι απελπιστική. Ή μήπως όχι;

Tristan Leoni, Νοέμβριος 2015

[1] Αραβικό ακρωνύμιο του αρχαίου ονόματος του ΙΚ, που χρησιμοποιήθηκε από τον Απρίλιο του 2013 μέχρι τον Ιούνιο του 2014, «Ισλαμικό Κράτος στο Ιράκ και τον Λεβάντε» (το οποίο με τη σειρά του ακολούθησε το «Ισλαμικό Κράτος στο Ιράκ»).

[2] Το project του PYD δεν έχει ως πλαίσιο παρά το συριακό Κουρδιστάν (Rojava). To IK εύχεται να επεκταθεί από την Ινδία ως την Ισπανία. Για το PYD, δες το άρθρο μας «Kurdistan?” που δημοσιεύτηκε στο DDT21 τον Ιανουάριο του 2015.

[3] Γι’ αυτό το ζήτημα δες Myriam Benraad, Irak, la revanche de l’ histoire, Paris, Vendemiaire, 2015, 288 σελ.

[4] Από το 2006 και μετά, στο εσωτερικό των επιτροπών al-Sahwa (Η Αφύπνιση), η Βαγδάτη μίσθωσε σουνιτικές πολιτοφυλακές για την αντιμετώπιση της Al-Qaida. Ο πρωθυπουργός Nouri al-Maliki έθεσε τέλος σε αυτό το 2009, απολύοντας έτσι 85.000 πολιτοφύλακες.

[5] Pierre-Jean Luizard, Le Piège Daech, La Découverte, 2015, σελ.17.

[6] Δες τις συζητήσεις με τον Philippe-Joseph Salazar, διαθέσιμες στο Youtube από τον Νοέμβριο του 2015 και μετά.

[7] Συνέντευξη του Bernard Badie, Afrique Asie, Οκτώβριος 2015, σελ.33.

[8] Dar alIslam, n° 3, Μάρτιος-Απρίλιος 2015, σελ.14 (Το Dar alIslam είναι το γαλλόφωνο περιοδικό του ΙΚ).

[9] Μόνη εξαίρεση η Rojava. Οι πιθανότητες αυθαίρετου εγκλεισμού, βασανισμού ή «εξαφάνισης» από την αστυνομία είναι πολύ μικρότερες από οπουδήποτε αλλού στην περιοχή. Ακόμα και το Human Rights Watch το αναγνωρίζει.

[10] Με το νόημα που της προσδίδει ο George Moss, ιστορικός που επινόησε την έννοια της «αποκτήνωσης» η οποία βρίσκει εφαρμογή στις κοινωνίες που εξήλθαν του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, εντός του οποίου ο ίδιος βλέπει τη «μήτρα των ολοκληρωτισμών».

[11] Pierre-Jean Luizard, ο.π., σελ.15-16.

[12] Ο στρατός της Βαγδάτης, ακρωτηριασμένος από τις οργανωμένες κοπάνες και την εκτεταμένη διαφθορά, αποτέλεσε μια σπάνια περίπτωση αναποτελεσματικότητας όσον αφορά την επίφαση ασφάλειας στην πόλη.

[13] Pierre-Jean Luizard, ο.π., σελ.29.

[14] Αυτές οι εικόνες δεν χρησιμοποιούν τα ίδια κανάλια με εκείνες, πολυάριθμες και πολύ δημοφιλείς στο ίντερνετ, που δείχνουν για παράδειγμα τζιχαντιστές να παίζουν με γατάκια.

[15] Μια μεταχείριση που θυμίζει, με την πρακτική της και το θρησκευτικό της πλαίσιο, αυτή των δυτικών πληθυσμών κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών των Albigeois τον 13ο αιώνα.

[16] Το καθεστώς dhimmitude, αυστηρό και περιοριστικό, περιλαμβάνει κυρίως την πληρωμή ενός ειδικού φόρου, της Djizya. Στη Ράκκα, μερικές δεκάδες χριστιανών επέλεξαν αυτό το καθεστώς, ενώ στη Μοσούλη οι επίσκοποι επέλεξαν την εξορία.

[17] Abdel Bari Atwan, Islamic State: The Digital Caliphate, Londres, Saqi Books, 2015; Claude Moniquet , Djihad: D’Al-Qaida à l’État Islamique, combattre et comprendre, La Boite à pandore, 2015, σελ.182.

[18] Πρακτικές που είναι προβληματικό να αποκαλούνται «βάρβαρες», καθώς θυμίζουν τις ενδοξότερες στιγμές της ελληνικής Αρχαιότητας.

[19] Από τη σκοπιά της επικινδυνότητάς του, το τσιγάρο εξομοιώνεται με την αυτοκτονία, την οποία το ισλάμ απαγορεύει.

[20] «Administration, police, communication… Daech, les rouages d’un quasi-État», http://bibliobs.nouvelobs.com, 18 Νοεμβρίου 2015.

[21] Alain Rodier, « Irak/Syrie: Daesh, comment ça marche ? », https://www.cercle-k2.fr, 7 Ιουνίου 2015.

[22] Σύμφωνα με ένα μέλος μιας ομάδας της αντιπολίτευσης, Η Ράκκα Σφαγιάζεται Ήσυχα, παρατίθεται στο Layal Abou Rahal, « Raqqa, la ville modèle du califat de l’EI », L’Orient le Jour, 21 Ιουνίου 2015.

[23] Hala Kodmani, « A Palmyre, l’État islamique a cherché à gagner la confiance », Libération, 1 Ιουνίου 2015.

[24] Το διάσημο Captagon, ένα είδος αμφεταμίνης, μη όντας ψυχοτρόπο ή παραισθησιογόνο, δεν κρίνεται ως haram. Οι στρατιώτες του ΙΚ το χρησιμοποιούν, καθώς αυξάνει την ψυχική ενεργητικότητα και καταπολεμά την κούραση. Γάλλοι τζιχαντιστές που υπέκυψαν στον εξαρτησιογόνο χαρακτήρα του φυλακίστηκαν από το ΙΚ.

[25] Δες τα ρεπορτάζ του Vice News για τη Ράκκα: https://news.vice.com/video/the-islamic-state-part-1.

[26] Στο παρελθόν, τα τοπικά πελατειακά δίκτυα οργάνωναν τεχνητά την έλλειψη βασικών ειδών διατροφής για να προκαλέσουν άνοδο των τιμών.

[27] Η Βαγδάτη ή η Δαμασκός συνεχίζουν ορισμένες φορές να πληρώνουν τους δημόσιους υπαλλήλους τους στις ζώνες που δεν ελέγχουν πλήρως· το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση της Rojava.

[28] Hala Kodmani, « A Palmyre, l’État islamique a cherché à gagner la confiance », Libération, 1 Ιουνίου 2015.

[29] www.france24.com, Οκτώβριος 2014.

[30] Grégoire Chambaz, « Facteurs tribaux dans les dynamiques du contrôle territorial de l’État islamique », http://courrierdorient.net, 11 Οκτωβρίου 2015.

[31] Yochii Dreazen, « Daech, administrateur colonial », Foreign Policy, 20 Αυγούστου 2014 (Courrier international, hors-série, Οκτώβριος-Νοέμβριος 2015).

[32] Olivier Hanne, Thomas Flichy de la Neuville, L’État islamique. Anatomie du nouveau Califat, Bernard Giovanangeli Editeur, 2015, σελ.98.

[33] 1.000 δολλάρια σύμφωνα με τον Samuel Laurent, L’État islamique, Seuil, 2014, σελ.100.

[34] Σκεφτόμαστε εδώ το βιβλίο του Götz Aly, Comment Hitler a acheté les Allemands : Le IIIe Reich, une dictature au service du peuple, Flammarion, Paris, 2005.

[35] Είναι σπάνιες οι πληροφορίες που περιγράφουν μια καταστροφική συνθήκη, από διατροφική και κοινωνική σκοπιά, πριν από το καλοκαίρι του 2015. Δες για παράδειγμα, όσον αφορά τη Ράκκα τον Νοέμβριο του 2014, το Marie Le Douaran, «A Raqqa, Daech vit grand train mais fait mourir la ville à petit feu», http://www.lexpress.fr, 27 Φεβρουαρίου 2015.

[36] Myriam Benraad, «Défaire Daech: une guerre tant financière que militaire», Politique étrangère, vol. 80, n° 2, καλοκαίρι 2015.

[37] Olivier Hanne, Thomas Flichy de la Neuville, ο.π., σελ.118.

[38] Marine Rabreau, «Pétrole, taxes, trafics d’humains : comment Daech se finance», Le Figaro, 19 Νοεμβρίου 2015.

[39] Henri Mamarbachi , « Comment fonctionne l’économie de guerre en Syrie », http://orientxxi.info, 8 Οκτωβρίου 2015.

[40] Yochii Dreazen, « Daech, administrateur colonial », ο.π.

[41] Jean-Charles Brisard and Damien Martinez, Islamic State : The Economy-Based Terrorist Funding, Thomson Reuters, Οκτώβριος 2014, 12 σελ.

[42] Aline Joubert, « L’État islamique vit-il au-dessus de ses moyens ? », http://www.marianne.net, 7 Μαρτίου 2015.

[43] «Le coton syrien continue d’habiller les Français», Le Monde, 23 Σεπτεμβρίου 2015. et Caroline Piquet, « Peut-on retrouver du coton «made in Daech» dans nos vêtements ? », Le Figaro, 3 Σεπτεμβρίου 2015.

[44] Olivier Hanne, Thomas Flichy de la Neuville, ο.π., σελ.118.

[45] Το 2014, η Ιταλία παρήγαγε καθημερινά 121.000 βαρέλια και το Κουβέιτ 2,8 εκατομμύρια.

[46] Marine Rabreau, « Comment Daech organise son lucratif marché pétrolier », Le Figaro, 26 Νοεμβρίου 2015.

[47] Elisabeth Studer, « Daesh financé par la manne pétrolière », www.leblogfinance.com, 19 Οκτωβρίου 2015.

[48] Financial Times, 16 Οκτωβρίου 2015.

[49] «Les ennemis de Daesh achètent son pétrole», RMC, 26 Σεπτέμβριου 2014.

[50] Jacques Hubert-Rodier, «Les affaires mafieuses d’Assad avec Daech», Les Echos, 19 Οκτωβρίου 2015.

[51] Frantz Glasman, « Deïr ez-Zor, à l’est de la Syrie. Des islamistes, des tribus et du pétrole… », http://syrie.blog.lemonde.fr, 8 Δεκεμβρίου 2013.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s